Lakše je čekati ruske tenkove nego se boriti za evropske standarde. Lakše je sanjati imperiju nego graditi vlastite institucije. Lakše je vikati “Kosovo je Srbija” nego urediti srpsko pravosuđe. Lakše je ljubiti crkveni fetiš-pojas nego poštovati sekularnu državu. Lakše je živjeti u kolektivnoj mitologiji nego prihvatiti običnu istinu.
Piše: Dragan BURSAĆ Plenum
Friedrich Merz je u Tivtu prije par dana izgovorio rečenicu koja se u Briselu vjerovatno doživljava kao diplomatska opomena, a u Beogradu kao još jedna epizoda beskrajne ublehaške predstave zvane “sjedenje na četiri stolice“.
Rečenica sa 20 godina zakašnjenja
Merz kaže: “Srbija mora da bira između Evropske unije, Rusije i Kine.” Lijepo zvuči. Logično zvuči. Evropski zvuči. Samo što dolazi dvadesetak godina prekasno. Jer Srbija je odavno izabrala.
Izabrala je Moskvu kao politički kompas, Peking kao zelenaški bankomat bez pitanja i mit o Velikoj Srbiji transponivan u srpski svet kao zamjenu za stvarnost. Izabrala je nacionalni kolektivizam umjesto građanina pojedinca, vođu umjesto institucije, historijski revanšizam umjesto budućnosti i nazadnu crkvenu dogmu kao državnu strategiju. Merz danas govori kao da se pred Srbijom nalazi nekaka raskrsnica, a put je odavno završen i ostali su samo tragovi gusjenica koje vode prema Kremlju.
Godinama evropski zvaničnici ponavljaju istu mantru o evropskoj perspektivi Srbije, kao da se radi o zemlji koja jedva čeka voz za Brisel, dok joj voz za Moskvu već decenijama stoji na peronu i neprekidno prima nove i nove putnike.
Otkud vam ideja i zašto ste u deluziji?
Opet pitam i opet ću pitati: otkud vam ideja da većinska Srbija želi Evropsku uniju i NATO?
Odakle uvjerenje da narod koji tri decenije bira istu političku KGB matricu, proizvodi iste mitove i nagrađuje iste politike sanja Brisel, Strasbourg i evropske vrijednosti?
Pogledajmo činjenice.
Ogroman dio srbijanske političke scene, od vlasti do najvećeg dijela opozicije od Vučićevih ćacija do studenata u blokadi, Kosovo smatra srpskom teritorijom i svetinjom vrijednijom od evropskih integracija. Sankcije Rusiji predstavljaju izdaju, NATO je agresor, Evropska unija licemjera, a Putin zaštitnik pravoslavlja i posljednji car. Na stadionima se vijore ruske zastave, na litijama se ljube ruke crkvenih velikodostojnika koji otvoreno propagiraju ideologiju srpskog sveta, dok po zidovima niču murali ratnim zločincima, a djeca odrastaju uz pjesme o tenkovima i oslobađanju tuđih teritorija.
Taj mentalni pejzaž nema mnogo zajedničkog sa evropskom političkom kulturom. Nema ništa!
Tu se njeguje sasvim druga religija: religija države iznad čovjeka, kolektiva iznad pojedinca, vođe iznad zakona i prošlosti iznad budućnosti. To je religija mraka ismrti u kojoj je život-ovaj ovdje-kazna.
Vučić ima najlakši posao na svijetu
U takvom ambijentu Aleksandar Vučić ima najlakši politički posao u Evropi i na svijetu cijelom. Od njega se očekuje da ne radi nißta, da balansira, a balansiranje traje već trinaest godina i donosi odlične rezultate. Evropski fondovi uredno stižu, kineski krediti uredno dolaze, ruski gas teče, domaća Informer-propaganda cvjeta, a biračko tijelo ostaje zadovoljno jer dobija upravo ono što želi – iluziju da je Srbija centar svijeta koji može svima govoriti “i hoću i neću”.
Brisel uporno vjeruje da Vučić vuče Srbiju prema Rusiji. Istina izgleda mnogo jednostavnije. Vučić prati samo Srbiju.
On raspoloženje društva čita bolje od bilo kojeg evropskog analitičara. Zna da bi ozbiljno okretanje prema Evropskoj uniji značilo sukob sa ogromnim dijelom sopstvenog biračkog tijela, ali i sa dobrim dijelom opozicije, akademske zajednice, medija, Srpske pravoslavne crkve, studenata i nacionalne inteligencije. Zato će njegov odgovor Merzu biti gotovo savršen: obećaće reforme, obećaće evropski put, obećaće medijske slobode, obećaće usklađivanje spoljne politike i obećaće sve što Brisel želi čuti, dok će nastaviti raditi upravo ono što radi godinama.
Ništa. Jedno veliko ništa!
A to političko “ništa” savršeno odgovara raspoloženju većinske Srbije.
Daleko je Evropa
Evropski put traži suočavanje sa ratovima devedesetih, sa Srebrenicom, sa opsadom Sarajeva, sa Vukovarom, sa Kosovom, sa odgovornošću države i društva. Ruski put traži mnogo manje: zastavu, ikonu, poneku vojnu paradu i uvjerenje da cijeli svijet mrzi Srbe zato što su posebni.
Lakše je čekati ruske tenkove nego se boriti za evropske standarde. Lakše je sanjati tuđu imperiju nego graditi vlastite institucije. Lakše je vikati “Kosovo je Srbija” nego urediti srpsko pravosuđe. Lakše je ljubiti crkveni fetiš-pojas nego poštovati sekularnu državu. Lakše je živjeti u kolektivnoj mitologiji nego prihvatiti običnu, često bolnu stvarnost.
Zato pitanje iz Tivta uopšte nije upućeno Srbiji.
Ona je odgovor dala mnogo ranije.
Odgovor je ispisan na muralima posvećenim zločincu Ratku Mladiću, maršira u četničkim uniformama, sjedi u parlamentu čak i u opozicionim klupama, krije se u školskim udžbenicima, televizijskim studijima, akademijama, tabloidima i litijama. Taj odgovor nosi rusku zastavu dok govori o evropskim fondovima.
Brisel još vjeruje da se historija može promijeniti tehničkim pregovorima i otvaranjem klastera.
Ideologija prvog izbora
Balkan mnogo bolje poznaje jednu drugu istinu: Narodi prvo biraju ideološke vrijednosti, pa tek onda saveze.
Srbija je svoje ideološke vrijednosti odabrala odavno. Odabrala je Moskvu kao politički horizont, Peking kao ekonomskog pokrovitelja i mit kao zamjenu za racionalnu i zrelu politiku. Odabrala je neodgovornost umjesto odgovornosti, kolektivizam umjesto slobodnog građanina, opojni san o velikoj Srbiji umjesto evropske budućnosti, ikonoklastičku nacionalnu religiju umjesto kritičkog mišljenja i ljubljenje pojasa umjesto građanske emancipacije.
Merz zato čeka odgovor koji je već dobio
Čekaju ga i Ursula von der Leyen, Antonio Costa i cijela evropska birokratija, uvjereni da je pred njima neodlučan kandidat, iako je odluka donesena prije mnogo godina da ne kažem decenija.
Na tom odgovoru stoji pečat svetosavlja, velikosrpskog sna i ruske geopolitičke sjenke.
Ispod svega nalazi se jedna jednostavna poruka: Evropa je destinacija za putovanja i zaradu. Rusija je identitet.
Dok se ta jednačina ne promijeni, Aleksandar Vučić neće morati povući nijedan hrabar potez. Zapravo, niti jedan potez. Dovoljno je da stoji mirno i sluša glas većine koja već decenijama uvjereno korača prema istoku, dok evropske prijestonice uporno vjeruju da gleda na zapad.
DRAGAN BURSAĆ: A šta ćemo ako je Haris Zahiragić za sve bio upravu u Zagrebu?
