Jedan od najvažnijih procesa nastalih tokom dugogodišnjeg sirijskog rata ulazi u završnu fazu. Sirijske demokratske snage (SDF) prestaju djelovati kao zasebna vojna formacija, a njihove strukture integrišu se u institucije centralne vlasti u Damasku.
Time je praktično okončana era političke i vojne autonomije sjeveroistočne Sirije, područja kojim su godinama dominirale kurdske snage uz podršku Sjedinjenih Američkih Država.
Za Tursku, koja je od samog početka odlučno odbacivala mogućnost formiranja kurdskog političkog entiteta uz svoju južnu granicu, riječ je o ostvarenju jednog od ključnih strateških ciljeva.
Od američkog saveznika do dijela državnog sistema
SDF je tokom borbe protiv ISIL-a postao jedan od najvažnijih američkih partnera na terenu. Kurdsko-arapski savez uspio je uspostaviti kontrolu nad velikim dijelovima sjeveroistoka Sirije, uključujući područja bogata naftom i poljoprivrednim resursima.
Na teritoriji pod njegovom kontrolom razvijena je široka mreža političkih, sigurnosnih i administrativnih institucija, objedinjena kroz Autonomnu administraciju Sjeverne i Istočne Sirije (AANES).
Međutim, promjena političkih okolnosti nakon pada režima Bashara al-Assada krajem 2024. godine potpuno je promijenila odnos snaga.
Nova vlast u Damasku, predvođena Ahmedom al-Sharaom, kao jedan od svojih prioriteta postavila je obnovu teritorijalnog integriteta zemlje i vraćanje svih ključnih institucija pod kontrolu centralne države.
SDF je tako ostao bez dijela političkog prostora koji je ranije imao, dok se američka politika prema Siriji postepeno počela mijenjati.
Mazloum Abdi objavio kraj SDF-a
Simboličan kraj jedne ere obilježila je objava komandanta SDF-a Mazlouma Abdiја.
Abdi, koji je godinama predstavljao najprepoznatljivije lice kurdsko-arapskih snaga i bio jedan od ključnih partnera međunarodne koalicije protiv ISIL-a, saopćio je da SDF završava svoju misiju kao zasebna vojna organizacija.
Time je potvrđen proces integracije boraca i struktura SDF-a u Sirijsku armiju.
Formacija koja je na vrhuncu imala desetine hiljada pripadnika sada više neće postojati kao samostalni vojni centar moći.
Posebno je značajno pitanje budućeg položaja Jedinica za zaštitu naroda (YPG), glavne kurdske komponente SDF-a. Ankara ih godinama smatra povezanim s Radničkom partijom Kurdistana (PKK) i zbog toga ih je tretirala kao direktnu sigurnosnu prijetnju.
Jedan od važnih znakova nove politike bio je potez kojim je komandant YPG-a Sipan Hamo imenovan na visoku funkciju u sirijskom Ministarstvu odbrane za istočne dijelove zemlje.
Šta se događa s teritorijom koju je kontrolirao SDF?
Integracija nije samo vojno pitanje.
AANES je tokom godina izgradio sistem paralelnih institucija koji je obuhvatao lokalnu administraciju, sigurnosne strukture, ekonomske institucije i kontrolu ključnih resursa.
Sada se taj sistem postepeno demontira.
Naftna polja u područjima Deir ez-Zora i Hasake trebala bi ponovo biti pod kontrolom državnih institucija. Granični prijelazi prema Iraku i Turskoj prelaze u nadležnost centralnih službi, dok se upravljanje zatvorskim objektima i kampovima u kojima se nalaze pripadnici ISIL-a i njihove porodice vraća državnom aparatu.
Posebno osjetljivo pitanje predstavljaju objekti poput kampa Al-Hol, u kojem se nalaze hiljade osoba povezanih s bivšim kalifatom.
Vraćanjem kontrole nad tim područjima Damask dobija pristup najvažnijim ekonomskim i strateškim resursima sjeveroistoka zemlje.
Turska dobija ono što je godinama tražila
Za Ankaru je ovaj razvoj događaja važan strateški uspjeh.
Turska je godinama upozoravala da neće dopustiti formiranje autonomne kurdske strukture duž svoje južne granice. Ankara je zbog toga pokretala vojne operacije u sjevernoj Siriji i kontinuirano vršila politički i vojni pritisak na SDF.
Sada se autonomna vojna struktura koju je Turska smatrala prijetnjom više ne nalazi izvan kontrole Damaska.
Turska je svoj cilj ostvarila kombinacijom vojnog pritiska, diplomatije i korištenja promijenjenih odnosa snaga u Siriji.
Kurdi gube autonomiju, ali ne i političke zahtjeve
Za sirijske Kurde situacija je znatno složenija.
Nestanak SDF-a kao zasebne vojne sile znači kraj modela koji je godinama predstavljao osnovu njihove de facto autonomije. Međutim, to ne znači nužno i kraj njihovih političkih zahtjeva.
Mazloum Abdi i drugi kurdski predstavnici sada nastoje pitanje političkih, kulturnih i jezičkih prava prebaciti iz vojne u ustavnu i institucionalnu sferu.
Razgovori između predstavnika Damaska i kurdskog rukovodstva ukazuju na mogućnost da centralna vlast prihvati određeni stepen lokalne administrativne i kulturne autonomije.
Za Damask je to potencijalno ključni kompromis: zadržati teritorijalno jedinstvo države, ali istovremeno spriječiti da nezadovoljstvo stanovništva na sjeveroistoku preraste u novi sukob.
Sirija ulazi u novu fazu
Raspuštanje SDF-a predstavlja mnogo više od promjene statusa jedne vojne organizacije.
Njime se završava jedan od posljednjih velikih ostataka teritorijalne fragmentacije nastale tokom sirijskog rata.
Nakon više od decenije sukoba, Damask ponovo nastoji uspostaviti kontrolu nad cijelom zemljom. Međutim, povratak centralne vlasti ne znači automatski i političku stabilnost.
Nova Sirija morat će riješiti pitanje odnosa između centralizovane države i različitih etničkih i vjerskih zajednica koje su tokom rata izgradile vlastite političke i sigurnosne strukture.
Posebno će osjetljiv biti položaj Kurda, koji su izgubili vlastitu vojnu infrastrukturu, ali i dalje predstavljaju značajan dio stanovništva sjeveroistoka zemlje.
Zato kraj SDF-a možda jeste kraj jedne faze sirijskog rata, ali nije i kraj političkih pitanja koja su dovela do njegovog nastanka.
Jedno je, međutim, jasno: odnos snaga koji je godinama postojao na sjeveroistoku Sirije više ne postoji.
Damask vraća teritorijalni suverenitet, Ankara uklanja jednu od najvećih sigurnosnih prijetnji uz svoju granicu, a sirijski Kurdi ulaze u novu, znatno neizvjesniju fazu borbe za svoja prava — ovaj put unutar centralizovane sirijske države.
