Bosna i Hercegovina i dalje funkcioniše po ustavnom modelu koji dio vlastitih građana svjesno isključuje iz političkog života. Oni koji se ne izjašnjavaju kao Bošnjaci, Hrvati ili Srbi – ili ne pripadaju „pravom“ entitetu – unaprijed su eliminisani iz izborne utrke za najviše državne funkcije.
Građani koji se izjašnjavaju kao Bosanci, pripadnici nacionalnih manjina, ali i oni čije mjesto prebivališta ne odgovara etničkom ključu, ostaju izvan ustavnog okvira punih političkih prava. Takva diskriminacija nije politički incident, već trajno stanje.
Sudovi presuđuju, država ignoriše
Evropski sud za ljudska prava već godinama donosi presude protiv Bosne i Hercegovine, utvrđujući da postojeće ustavno i izborno uređenje krši osnovna ljudska prava. Presude su jasne: zabrana kandidature na osnovu etničke pripadnosti ili mjesta stanovanja nije dozvoljena u demokratskom društvu.
Ipak, nijedna ključna presuda nije provedena. Umjesto promjena, vlasti proizvode nove radne grupe, akcione planove i politička opravdanja, dok se suština problema sistematski izbjegava.
Etnički ključ kao mehanizam moći
Diskriminacija u BiH nije nusprodukt sistema – ona je njegov noseći stub. Etnički model vlasti omogućava političkim elitama da zadrže kontrolu nad institucijama, mobiliziraju biračko tijelo strahom i blokiraju svaku reformu koja bi građane stavila ispred kolektivnih identiteta.
U tom okviru, pojam „Ostali“ postaje institucionalna oznaka za političku periferiju. To nije administrativna kategorija, već poruka o hijerarhiji prava u državi.
Evropski standardi bez evropske prakse
Usklađivanje s Evropskom konvencijom o ljudskim pravima formalno je jedan od ključnih uslova na evropskom putu Bosne i Hercegovine. Bez izmjena Ustava i Izbornog zakona, taj put ostaje deklarativan, a ne stvaran.
Evropske institucije godinama upozoravaju da bez uklanjanja etničke diskriminacije nema napretka. Ipak, politička volja za promjene ne postoji, jer bi one ugrozile temelje postojećeg sistema.
Demokratija s izuzetkom
U zemlji sa nešto više od tri miliona stanovnika, stotine hiljada ljudi nemaju pravo da budu birani. Ne zbog presuda, krivičnih djela ili nedostatka podrške, nego zbog imena, identiteta ili adrese.
Takav poredak proizvodi paradoks: formalnu demokratiju u kojoj nisu svi građani ravnopravni. Dok se to ne promijeni, Bosna i Hercegovina neće biti država jednakih, već država ustavnih izuzetaka.
(Proglas)
