Srbija, ona na vlast i ona u opoziciji nije u stanju prevaliti preko jezika da je Nedić obični nacistički kvisling. Jer to bi značilo i suočavanje sa samim sobom i Srbijom koja je u Drugom svjetskom ratu bila u fašističkom Trojnom paktu.
Piše: Dragan BURSAĆ Start
Kada pročitate naslov srbijanske Nove TV: “Privedeni simpatizeri Milana Nedića: Zaobišli policiju i naoružani palicama i kaiševima pokušali da priđu antifašistima” – pomislite da je riječ o nekoj grotesknoj šali. Ili naslov N1 Srbija: “Skupovi antifašista i simpatizera Milana Nedića na istom mestu u Beogradu: Policija razdvaja dve grupe.”
Kad fašista postane “simpatizer”
I tu se čovjek zapita: čekaj, majku mu, a Milan Nedić je šta?
Jer iz tih naslova ispada da je riječ o dvije ideološke grupe koje stoje na istom demokratskom tržištu ideja. Kao ljubitelji jazza i rocka. Kao planinari i biciklisti. Kao ljudi koji vole espresso i oni koji preferiraju cappuccino. S jedne strane antifašisti, s druge “simpatizeri Milana Nedića”. Neutralno. Balansirano. Šatro profesionalno.
I onda pročitate tekst i shvatite: čak ni formalno opozicioni mediji u Srbiji ne mogu preko jezika prevaliti jednostavnu rečenicu – Milan Nedić bio je kolaboracionista, kvisling i dio nacističkog projekta u Srbiji.
Ne mogu. Ne smiju. Ne žele.
Umjesto toga dobijete termin “simpatizer”.
Simpatizer čega? Holokausta? Gestapoa? Nacističke Njemačke? Trojnog pakta? Rasnih zakona? Deportacija? Logora?
Jer to je ono što je Nedićeva Srbija odistinski bila.
Nedić i činjenice koje bole
Postoji jedna činjenica koju srbijansko društvo uporno pokušava relativizirati: Beograd je bio jedan od prvih gradova u Evropi proglašen “Judenfrei”. Grad bez Jevreja. Grad očišćen od Jevreja.
To nije metafora. To je birokratska formulacija nacističke administracije.
Od 16.700 Jevreja u Srbiji i Banatu, 15.000 je ubijeno. Sveukupno, procjenjuje se da je otprilike 80.000 ljudi ubijeno u koncentracijskim logorima diljem Nedićeve Srbije od 1941. do 1944.
I to se nije desilo samo od sebe.
To se desilo uz pomoć domaće administracije, policije i kolaboracionističke vlade baš Milana Nedića. Vlade koja je aktivno učestvovala u progonima, hapšenjima i deportacijama. Vlade koja je sarađivala sa okupatorom u svakodnevnoj logistici Holokausta.
I sad dolazimo do apsurda: u Srbiji danas postoje antifašisti i nekakvi “simpatizeri Milana Nedića”.
Kao da govorimo o simpatizerima Napoleona ili simpatizerima nekog fudbalskog kluba.
A ne o simpatizerima čovjeka čija je vlast bila sastavni dio nacističkog sistema smrti u Evropi.
Jezik kao alat za pranje historije
Problem nije samo u vlasti. Vlast je očekivana. Vlast je godinama pretvorila revizionizam u državnu politiku. Rehabilitacija četništva, relativizacija kolaboracije, prepisivanje istorije, ništenje partizana antifašista – sve je to već odavno institucionalizirano.
Ali šta se dešava kada i opozicioni mediji počnu koristiti isti jezik?
Tada revizionizam postaje opšti društveni konsenzus i totalni javni diskurs.
Jer riječ “simpatizer” nije slučajna. Ona je ideološki jastuk. Kao kad huliganu tepate da je navijač. Ona je meka riječ za tvrdu istinu. Ona je lingvistički airbag koji treba ublažiti sudar sa stvarnošću.
Ne kaže se: neonacisti.
Ne kaže se: fašisti.
Ne kaže se: sljedbenici kvislinga.
Kaže se: simpatizeri.
I tako se fašizam pretvara u društveni hobi i gotovo poželjnu aktivnost.
Studentska scena i ideološki očevi
U toj atmosferi pojavljuje se profesor Milo Lompar – vedeta dijela studentskog pokreta. Čovjek koji organizuje tribinu “Srpsko nacionalno pitanje u 21. veku”.
Neposredno prije toga izgovara konstrukciju koja savršeno objašnjava stanje svijesti:
“Milan Nedić nije bio kvisling, sarađivao je sa okupatorom ali mu nije bio ideološki blizak. Između komunista i ustaša nije bilo razlike.”
Tu staje svaka ozbiljna rasprava!
Jer ako neko može izgovoriti da čovjek koji je vodio kolaboracionističku vladu tokom nacističke okupacije nije kvisling – onda riječ kvisling više nema značenje.
To je kao da kažete da neko nije lopov nego je samo posuđivao tuđe stvari bez pitanja.
Saradnja bez ideološke bliskosti?
Zamislite taj argument u Nürnbergu.
“Sarađivao sam s nacistima, ali nisam bio ideološki blizak.”
To je argument koji se raspada čim dodirne stvarnost.
Ideološki blizanci
I tu dolazimo do najneugodnije istine: veliki dio studentskog pokreta, njihove intelektualne elite i formalna opozicija, dijele isti ideološki DNK sa režimom koji navodno kritikuju.
Razlika je u stilu, ne u suštini.
Jedni su glasniji, drugi su pristojniji.
Jedni nose državne funkcije, drugi akademske titule.
Jedni drže vlast, drugi tribine.
Ali historijski revizionizam je zajednički imenitelj.
Zato je Nenad Čanak bio brutalno precizan kada je rekao da su to interesni protivnici onih na vlasti, a ne opozicija.
Jer opozicija bi značila ideološki otklon.
Ovdje postoji samo takmičenje za kontrolu nad istim narativom.
Normalizacija nenormalnog
Najopasniji dio cijele priče nije ni vlast ni opozicija ni studenti. Najopasniji dio je normalizacija nenormalnog.
Kada društvo počne prihvatati da je normalno imati antifašiste i simpatizere kvislinga na istom javnom prostoru i kada su oni aksiološki jednaki – tada je revizionizam pobijedio.
Tada je historija postala tek pijačna pregovaračka kategorija.
Tada se Holokaust pretvara u fusnotu.
Jer ako je Nedić samo “kontroverzna figura”, onda je sve kontroverzno. Onda su i logori kontroverzni. Onda su i deportacije kontroverzne. Onda je i sam pojam fašizma kontroverzan.
A kada fašizam postane kontroverzan – on prestaje biti neprihvatljiv i seli se u kuću “simpatizera”.
Strah od istine
Zašto se Srbija srami da kaže kako je Nedić fašista?
Zato što bi ta rečenica otvorila vrata lavini pitanja.
Ako je Nedić fašista, šta je onda sa četničkim pokretom?
Ako je kolaboracija zločin, šta je sa rehabilitacijama?
Ako je Holokaust historijska činjenica, šta je sa revizionizmom?
Te rečenice bi povukle konac koji vodi do cijelog klupka povijesnih laži.
A to klupko je nacionalni mit.
Društvo bez raskida
Bez jasnog raskida sa kolaboracionizmom nema demokratskog društva. To je lekcija Evrope nakon Drugog svjetskog rata. Njemačka, Italija, Francuska – sve su prošle kroz bolne procese suočavanja.
Srbija taj proces nikada nije završila. Naprotiv – on je prekinut, zamrznut i pretvoren u ideološki spor koji traje do danas.
U Srbiji sa zgranu, zaboga, kad im kažete da je država oficijelno bila u Trojnom paktu.
Zato je moguće da se u 21. vijeku vode rasprave o tome da li je Nedić bio kvisling.
To nije historijska rasprava. To je simptom društva koje nije završilo rat u vlastitoj glavi.
Zaključak koji se stalno ponavlja
I zato se stalno vraćamo na isto mjesto: studenti, njihovi ideološki mentori i formalna opozicija često su bliži režimu nego što žele priznati.
Razlike su tek kozmetičke. Narativ je isti.
I dok god profesor Limpar koji čestita rođendan ratnim zločincu Radovanu Karadžiću može biti moralni autoritet dijela studentskog pokreta, dok god mediji ne mogu napisati da je Nedić bio fašistički kolaboracionista – napretka nema.
Jer društvo koje ne može imenovati fašizam, ne može mu se ni suprotstaviti.
A društvo koje se boji istine o prošlosti, osuđeno je da je stalno iznova proživljava.
DRAGAN BURSAĆ: Potvrđeno – Schmidt je prekrojio Ustav, HDZ profitirao, Trojka pristala
