“Dok Crna Gora protjeruje Mihaila Zvinčuka i njegovu rusku propagandnu družinu, Beograd ih dočekuje raširenih ruku, a Banja Luka im je već otvarala vrata institucija. Od ruske propagandne mreže Ribar do velikosrpskih političkih struktura, pred nama je mapa malignog uticaja Kremlja na Balkan. I dok Moskva preko svojih ljudi pokušava širiti imperijalni uticaj, Crna Gora pokazuje da se država može i mora braniti od takvih nasrtaja.”
Piše: Dragan BURSAĆ CdM
Putinov čovjek na balkanskoj turneji
Ima nešto gotovo komično u činjenici da Mihail Zvinčuk, osnivač ruske propagandne mreže Ribar, nakon protjerivanja iz Crne Gore završava baš u Beogradu. Čovjek je, reklo bi se, pronašao prirodno stanište. Tamo gdje ruska imperijalna politika ima svoje najodanije regionalne obožavaoce, gdje se Putinove vojne avanture pravdaju istorijskim pravom, a ruski propagandisti dobijaju tretman uglednih gostiju.
Zvinčuk je sa saradnicima stigao u Srbiju, najavio nekoliko dana boravka i saopštio da karte za Moskvu još nisu kupili.
Pa kud ćete ljepše!
U Crnoj Gori vam uruče rješenje o protjerivanju, a nekoliko sati kasnije već ste u zemlji u kojoj je rusofilstvo postalo gotovo obavezna oprema nacionalističkog patriotizma i vlasti i velikog dijela opozicije.
Ali iza ove groteskne balkanske ekskurzije krije se mnogo ozbiljnija priča. Priča o malignom ruskom uticaju koji se godinama širi regionom, o njegovim domaćim političkim pomagačima i o sistematskom pokušaju da se čitav prostor Zapadnog Balkana zadrži kao geopolitičko dvorište Kremlja.
Jer Zvinčuk je mnogo više od ruskog blogera koji je krenuo na turističko putovanje.
Osnivač je propagandne mreže koja otvoreno podržava rusku agresiju na Ukrajinu, a Evropska unija mu je uvela sankcije zbog djelovanja u korist ruske ratne politike. Američke i britanske institucije takođe su povezivale mrežu Ribar s operacijama stranog uticaja.
Takav čovjek se pojavljuje na Balkanu, obilazi Srbiju i Bosnu i Hercegovinu, snima materijale o istoriji regiona, a potom stiže u Crnu Goru, gdje ga bezbjednosne službe identifikuju kao pripadnika ruske političko-hibridne mreže.
I sada bismo valjda trebali povjerovati da je riječ o sasvim običnom zaljubljeniku u balkansku istoriju i pravoslavne manastire.
Ruska propaganda ima svoje domaće adrese
Posebno je zanimljivo ono što je sam Zvinčuk poručio tokom boravka na Balkanu. Njegova ekipa snimala je dokumentarni serijal o odnosima Rusije i balkanskih naroda, uz objašnjenje da je poznavanje istorije regiona važno za razumijevanje načina djelovanja na ovom prostoru.
Obratite pažnju na tu formulaciju.
Djelovanja na ovom prostoru!
Jer upravo je djelovanje ključna riječ za razumijevanje ruske politike prema Balkanu.
Kremlju Balkan služi kao prostor na kojem se relativno malim ulaganjima mogu proizvoditi velike političke krize, podsticati nacionalistički sukobi, usporavati evropske integracije i održavati trajna nestabilnost.
Za takvu operaciju Moskvi trebaju domaći saveznici, medijska infrastruktura, politički poslušnici i dovoljno nacionalističkog goriva da se svaka ozbiljnija evropska inicijativa pretvori u pitanje nacionalnog opstanka.
A tog goriva ovdje ima napretek, kao i saveznika, ali i robova.
Velikosrpski nacionalizam i ruski imperijalizam odavno su pronašli zajednički politički jezik. U njemu se teritorijalne pretenzije nazivaju zaštitom naroda, miješanje u unutrašnje poslove susjednih država bratskom pomoći, a propagandno djelovanje odbranom tradicionalnih vrijednosti.
Zato je Crna Gora posebno važna meta.
Ona je članica NATO-a, kandidat za Evropsku uniju i država čija samostalnost predstavlja trajnu ideološku provokaciju onima koji sanjaju političko objedinjavanje srpskog sveta.
Sjetimo se optužbi za pokušaj državnog udara 2016. godine, predmeta koji je završen pravosnažnom oslobađajućom presudom, ali i upozorio na ozbiljnost pitanja ruskog uticaja u zemlji. Sjetimo se i političke instrumentalizacije litija, velikosrpske mobilizacije pod crkvenim barjacima i četničke rehabilitacije koja je pratila nacionalističko prekrajanje crnogorskog identiteta.
Sve su to različiti, ali politički povezani oblici borbe za uticaj nad Crnom Gorom, u kojima se interesi Moskve i velikosrpskih struktura često preklapaju.
Banja Luka kao stanica ruskog informacionog rata
A posebno mjesto u ovoj priči zauzima moja Banja Luka. Jer Zvinčuk je tamo već imao kontakte kakve bi svaki propagandista poželio.
Istraživački portal Detektor još je 2024. dokumentovao njegove sastanke s predstavnicima institucija Republike Srpske i planove za uspostavljanje medijske škole povezane s mrežom Ribar. Agencija za informaciono-komunikacione tehnologije RS potvrdila je pripremu sporazuma o saradnji.
Zamislite samo tu političku i civilizacijsku perverziju!
Čovjek čija mreža služi ruskoj ratnoj propagandi dolazi u institucije jednog bosanskohercegovačkog entiteta kao potencijalni partner za obrazovanje novinara. Ali ako znamo da je u RS Putin nešto izmedu ikone i božanstva, stvar je prilično očekivana.
Očekivao sam da će da mu uruče nagradu za slobodu medija i humanizam, pa da cirkus bude kompletan.
I upravo tu se najbolje vidi priroda ruskog uticaja. Njegovi protagonisti dolaze kao stručnjaci, analitičari, novinari, predavači i prijatelji naroda, a iza takvih nastupa stoji propagandni aparat čiji je cilj oblikovanje javnog mnjenja u korist ruskih državnih interesa.
Republika Srpska, zahvaljujući politici Milorada Dodika i njegovih saveznika, godinama je jedan od najvažnijih političkih oslonaca Moskve na Balkanu.
Rusija u Dodikovoj politici dobija mogućnost da preko bosanskohercegovačke krize održava pritisak na evropske i evroatlantske integracije, dok Dodik u Kremlju traži međunarodnu podršku vlastitim separatističkim ambicijama.
A kada se takvom političkom savezništvu pridruži i propagandna infrastruktura, dobijamo mnogo opasniju pojavu od povremenog gostovanja nekog ruskog ideologa. Dobijamo pokušaj institucionalizacije ruskog informacionog uticaja.
Crna Gora je pokazala da granica ipak postoji
Zato je protjerivanje Zvinčuka i četvoro njegovih saradnika toliko važno.
Crnogorska policija i Agencija za nacionalnu bezbjednost postupile su zbog procijenjenih prijetnji nacionalnoj i unutrašnjoj bezbjednosti. Tokom akcije oduzeta je digitalna oprema, uključujući dron, kamere i mobilne telefone, čija se namjena ispituje.
A onda je uslijedio gotovo simboličan nastavak čitave priče.
Protjerani ruski državljani zatražili su da otputuju u Srbiju.
U Beograd, dakako.
Tamo gdje je ruski politički uticaj duboko ukorijenjen u medijima, nacionalističkim organizacijama i velikom, ogromnom dijelu političkog establišmenta, gdje se ruska agresija na Ukrajinu uporno relativizuje i gdje se evropski put deklarativno zagovara, dok se prema Moskvi održava poseban politički odnos.
I tu se najbolje ogleda regionalna protivrječnost.
Dok Crna Gora pokušava zaštititi vlastiti evropski i bezbjednosni kurs, političke strukture srpskog sveta nastavljaju održavati ambijent u kojem ruska imperijalna politika pronalazi podršku i razumijevanje.
Protjerati propagandistu je početak, razgraditi mrežu je posao
Zvinčuk će prije ili kasnije otići iz Beograda, vratiti se u Moskvu ili nastaviti svoju propagandnu turneju.
Ali problem koji je njegovo kretanje razotkrilo ostaće mnogo duže.
Ruski maligni uticaj na Balkanu zavisi od domaćih političkih i medijskih struktura koje mu omogućavaju pristup institucijama, javnosti i društvenim sukobima.
Zato svaka ozbiljna borba protiv takvog uticaja podrazumijeva mnogo više od protjerivanja jednog propagandiste. Podrazumijeva transparentnost političkih i finansijskih veza, zaštitu institucija, odgovornost domaćih posrednika i sposobnost države da prepozna propagandu čak i kada dolazi umotana u pravoslavno bratstvo i istorijske dokumentarce.
A bogme podrazumijeva i samosvjesne građane koji će biti zagledani u Podgorici i Cetinje, a ne u Beograd ili Moskvu.
Crna Gora je ovoga puta pokazala da takva institucionalna reakcija može biti konkretna.
I dok Zvinčuk u Beogradu razmišlja hoće li angažovati advokata i kada će kupiti kartu za Moskvu, ostaje pitanje mnogo važnije od njegovih putnih planova: koliko je sličnih propagandnih operacija već dobilo svoje domaće adrese, političke zaštitnike i institucionalne partnere širom regiona?
Jer jedan ruski propagandista može biti protjeran za jedan dan. Mreže koje su mu godinama otvarale vrata mnogo je teže razgraditi.
A upravo se po odnosu prema tim mrežama vidi razlika između države koja štiti vlastiti suverenitet i političkih struktura koje tuđem imperijalizmu godinama iznajmljuju vlastite institucije.
Narednih nekoliko dana će se imenima i prezimenima većina njih svrstati na jednu od dvije strane.
DRAGAN BURSAĆ: Hoće li penzionisani Christian Schmidt postati Dodikov savjetnik?
