Dobro jutro! Ako proguglate “radikalni islam” naćićete bezbroj tekstova i studija na temu. Ako potražite termin “radikalno hrišćanstvo” ili “radikalno pravoslavlje” teško da ćete naći nešto ne samo na južnoslovenskim, nego i na engleskom jeziku. Znači li to da radikalizma u hrišćanstvu nema? U Crnoj Gori svjedočimo radikalizaciji vjere kod pravoslavaca i o tome se vrlo malo priča.
Piše: Ljubomir FILIPOVIĆ CdM
Kliknite ovđe da se uključite u našu viber grupu, u kojoj vas iz časa u čas uživo obavještavamo o novostima i direktno odgovaramo na vaša pitanja.
Radikalno pravoslavlje
Nema ljudske ideologije, ni religije, koja je otporna na radikalizam. Posebno kada se pomiješa sa nacionalizmom. Niko ne bi pomislio da budisti mogu biti radikalno, ali pogledajte budističke monahe u Mijanmaru. Posebno monaha Ašina Viratua, koji se istakao širenjem mržnje prema muslimanima.
Zbog brojnih terorističkih napada u svijetu, inspirisanih radikalnim političkim islamom, mnogo je studija i istraživanja posvećeno temi radikalnog islamizma. Na Balkanu se o tome više govorilo u kontekstu državljana zemalja iz regiona koji su odlazili da se bore za Islamsku državu u Siriji i Iraku. Ipak, Balkan ima drugačiji kontekst. Iako su se ovđe vodili česti ratovi i etnička čišćenja, iako je u posljednjem ratu nad muslimanima počinjen genocid, tokom i nakon rata se u Srbiji i Crnoj Gori, zemljama agresoru i koagresoru, nije desio nijedan teroristički napad inspirisan religijom ili ideologijom.
Islamski bogoslovi kažu da ne postoji radikalni Islam, jer je u pitanju jedno i nedjeljivo učenje islama, ali da postoje radikalni muslimani i oni koji zloupotrebljavaju vjeru.
Radikalni islamizam, kao politička ideologija, je dobro istražen fenomen. Istraživanjima, akademskim i novinarskim, prepoznati su i prepoznaju se nosioci ove ideologije, njeni metodi i principi djelovanja. I već postoje mnogi odgovori na pitanja o prijetnji radikalizacije u ovoj religiji.
Ali šta je sa hrišćanstvom, posebno sa pravoslavnim hrišćanstvom, koje prijeti da se, u svijetlu rata u Ukrajini, dodatno radikalizuje? U Crnoj Gori je pokret crkvenog protesta tzv. protestnih litija, dao veliki zamajac pravoslavnoj radikalizaciji. Odnosno radikalizaciji pravoslavnih vjernika.
Rast popularnosti tzv. zilota, to jest raznih nepriznatih istinskih pravoslavnih crkava, i nije toliki razlog za brigu. Te marginalne organizacije postoje u Srbiji, a kako smo nedavno saznali, ruski ziloti su imali upliv i u rad Crnogorske pravoslavne crkve. I pored svog radikalizma, ove organizacije ostaju marginalne sa veoma malim uplivom i uticajem. Ali im se treba posvetiti puna pažnja. I CPC i SPC u Crnoj Gori treba da obrate pažnju na upliv tzv. zilota u svoje redove.
Ono što treba sve da nas više zabrine je radikalizacija Ruske pravoslavne crkve, posebno zbog rata u Ukrajini. Ruska crkva i država su neodvojive. RPC je produžena ruka Kremlja. A Kremlj sada u Ukrajini vodi “sveti rat”. Iako je narativ o denacifikaciji najzvučniji, u Rusiji se, u vjerskim krugovima, sve češće čuje kako se u Ukrajini vodi rat pravoslavlja protiv satanizma. Vladimir Putin je pored svog nacionalizma i vjerski fanatik, i o tome je nedavno kod Pirsa Morgana lijepo govorio Slavoj Žižek. U Rusiji postoji mnogo radikalnih militantnih pravoslavnih organizacija, od kojih je najpoznatija Sorok Sorokov.
Treba da nas zabrine i radikalizacija SPC, koja je u ovom smislu relej RPC-a i ruskog uticaja na Balkanu. Uticaj se vidi i na ovom primjeru. Iako nisu mogli da iskopiraju Sorok Sorokov, čiju je franšizu u Crnoj Gori bio otvorio proćerani ruski konzul i bivši crnogorski diplomata Boro Đukić, uspjeli su da po modelu ove ruske organizacije remodelišu bratstva pravoslavnih omladina, koja postoje skoro u svakom crnogorskom gradu. Pored toga, postoje i Stupovi i slične organizacije koje gaje ideje pravoslavnog ekstremizma. Dodajte tome i Noćne vukove, Balkanske kozačke armije, četničke organizacije i slika se upotpunjuje. Mnogo se toga mora uraditi da bi se istražili procesi pravoslavne radikalizacije, a materijala za istaživanje ima dosta. Samo treba primjeniti iste metode i analitičke okvire koji su se koristili za istraživanje radikalnog islama. Ideologija može biti neuhvatljiva, ali se može početi sa raščlanjivanjem dobro poznatih slogana “pravoslavlje ili smrt” i “krstiće se i ko neće” koje sve češće čujemo na okupljanjima radikala i vidimo na njihovim grafitima.
Toliko za danas. Ugodan ostatak dana želimo.
