Obilježavanje 9. januara u Republici Srpskoj i ove godine je proteklo kao demonstracija političkog prkosa prema ustavnom poretku Bosne i Hercegovine, a ne kao puka ceremonija entitetskog praznika. Uprkos dvjema obavezujućim odlukama Ustavnog suda BiH, kojima je ovaj datum proglašen neustavnim i diskriminatornim, vlasti RS-a su u Banjoj Luci organizirale masovnu manifestaciju uz snažnu sigurnosnu i vojnu simboliku.
Centralni događaj bio je defile na Trgu Krajine, u kojem su, uz policijske i specijalne jedinice MUP-a RS-a, učestvovale i brojne boračke, civilne i kulturne organizacije, kao i grupe iz Srbije. Prikaz oklopnih vozila i helikoptera, kupljenih iz Rusije, dodatno je naglasio poruku sile i institucionalne samodovoljnosti, dok je prisustvo pripadnika ruske bajkerske grupe „Noćni vukovi“ pojačalo geopolitičku dimenziju događaja.
Na tribini su bili najviši entitetski zvaničnici, uključujući članove rukovodstva RS-a i bivšeg predsjednika Milorada Dodika, kao i Rod Blagojević, bivši guverner američke savezne države Illinois. Istovremeno, manifestacija je prošla bez prisustva ruskog ambasadora u BiH, dok su političku podršku pružili zvaničnici iz Srbije – kroz posjete, poruke i javne čestitke.
Presude bez autoriteta
Ustavni sud BiH je u više navrata utvrdio da 9. januar ne može biti obilježavan kao dan Republike Srpske jer ne simbolizira zajedničko historijsko iskustvo svih naroda i građana, te predstavlja kršenje principa jednakosti. Taj datum Bošnjaci i Hrvati vežu za početak rata i politike koje su dovele do genocida u Srebrenici i drugih ratnih zločina.
Iako su izmjene Krivičnog zakona BiH iz 2023. godine predvidjele zatvorske kazne i zabrane obavljanja javnih funkcija za one koji ignorišu odluke Ustavnog suda, nijedan zvaničnik do danas nije odgovarao. Tužilaštvo BiH potvrđuje da predmet postoji, ali konkretnih ishoda nema, dok upozorenja OHR-a ostaju bez praktičnog efekta.
U takvom kontekstu, obilježavanje 9. januara sve manje funkcioniše kao pitanje tradicije ili identiteta, a sve više kao svjesna politička strategija kojom vlasti Republike Srpske testiraju domet državnih institucija i spremnost međunarodne zajednice da provede vlastite odluke.
-
januar tako ostaje simbol ne samo dubokih podjela u Bosni i Hercegovini, već i slabosti sistema u kojem su presude obavezujuće samo na papiru.
9. JANUAR IZMEĐU SANKCIJA I LOBIRANJA: Washington otvara vrata Republici Srpskoj
