U Srbiji se ponovo govori o konceptu „srpskog sveta“ nakon što je njegov najprepoznatljiviji zagovornik Aleksandar Vulin, nekadašnji ministar i bivši direktor Bezbednosno-informativne agencije (BIA), ponovio tu ideju na osnivanju Ruskog istorijskog društva u Beogradu 26. oktobra.
Tema koju Vulin iznosi već godinama povezuje se sa politikom devedesetih i pokušajima stvaranja jedinstvenog političkog i nacionalnog prostora za Srbe u regionu. Prema njegovim riječima, riječ je o nastojanju da „Srbi budu jedinstven politički narod“ bez obzira na državne granice – u Srbiji, Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Hrvatskoj i na Kosovu.
Međutim, sagovornici upozoravaju da koncept nema realnu osnovu. Bivši diplomata Srećko Đukić ocjenjuje da ideja danas najviše služi kao politička mobilizacija unutrašnjeg biračkog tijela.
„To je parola koja podsjeća na devedesete. Ona podrazumijeva prekrajanje granica, bilo mirno ili ratno. Srećom, danas takva politika može postojati samo u glavama nacionalista. Da je ostvarljiva, bila bi pogubna i za same Srbe“, kaže Đukić.
Srpska napredna stranka (SNS), koja je na vlasti od 2012, nastala je iz Srpske radikalne stranke, a sa njom je u dugoj koaliciji i Vulinov Pokret socijalista. Zato se njegove javne poruke tumače kao signal stavova aktuelne vlasti, iako predsjednik Aleksandar Vučić javno odbacuje da Srbija ima teritorijalne pretenzije.
Đukić smatra da Vulin ne djeluje samostalno:
„Teško je povjerovati da ta politika ide mimo vrha države. Srbija danas vodi politiku koja je u raskoraku sa evropskim trendovima, a to se ne odlučuje bez najvišeg nivoa vlasti.“
Ruski faktor
Vulin je tokom govora povezao koncept „srpskog sveta“ sa odnosima prema Rusiji. Kao predsjednik srpskog ogranka novouspostavljenog Ruskog istorijskog društva, ponovo je naglasio da se Srbija ne smije „odricati Rusije“.
Tokom svog mandata u BIA održavao je bliske kontakte sa šefom ruske Spoljne obavještajne službe Sergejem Nariškinom, koji je ujedno i predsjednik Ruskog istorijskog društva. Njih dvojica sastajali su se više puta od početka ruske invazije na Ukrajinu.
Sjedinjene Američke Države su sredinom 2023. uvele sankcije Vulinu zbog veza sa ruskim strukturama i navodne korupcije tokom njegovog rada u državnim institucijama.
Za sada nema zvaničnih reakcija iz EU, SAD, susjednih država ili regionalnih organizacija nakon njegovog posljednjeg istupa.
„Ideja bez realnih uslova“
Istraživanja i izvještaji u regionu ranije su upozoravali da koncept „srpskog sveta“ destabilizuje odnose u jugoistočnoj Evropi. Hrvatska Sigurnosno-obavještajna agencija (SOA) ocijenila je 2021. da ta ideja ima podršku Rusije i funkciju destabilizacije Balkana. Sličan zaključak iznio je 2024. i Digitalni forenzički centar iz Podgorice.
Ipak, Srećko Đukić ocjenjuje da je ostvarenje „srpskog sveta“ u realnim okvirima malo vjerovatno:
„Granice su međunarodno priznate, države su formirane i imaju svoje institucije. To je potpuno drugačiji kontekst od vremena raspada Jugoslavije.”
INTERVIEW, BOBAN BATRIĆEVIĆ: SPC je za ‘srpski svet’ ideološko ljepilo
