Evropski parlament danas u Strasbourgu otvara pitanje koje je posljednjih sedmica izazvalo oštre reakcije širom Evrope – odnos vlasti i institucija u Srbiji prema Ratku Mladiću, osuđenom za genocid i druge ratne zločine, te javno veličanje osoba pravosnažno osuđenih za najteže zločine počinjene tokom rata u Bosni i Hercegovini.
Plenarna sjednica Evropskog parlamenta počinje danas, a rasprava o Mladićevoj sahrani i veličanju ratnih zločinaca u Srbiji zakazana je za utorak, 15. septembra, od 14:45 do 15 sati.
Rasprava dolazi nakon niza javnih osuda evropskih zastupnika zbog načina na koji je organizovana sahrana Mladića, bivšeg komandanta Vojske Republike Srpske koji je pred Međunarodnim rezidualnim mehanizmom za krivične tribunale pravosnažno osuđen na doživotni zatvor za genocid u Srebrenici, zločine protiv čovječnosti i kršenje zakona i običaja ratovanja.
Oštrije poruke iz Evropskog parlamenta
Reakcije koje su dolazile iz Evropskog parlamenta bile su direktnije od izjava pojedinih evropskih zvaničnika na izvršnim funkcijama. Zastupnici su posebno problematizovali činjenicu da su državni i politički akteri u Srbiji učestvovali u događajima povezanim sa sahranom čovjeka koji je pred međunarodnim sudom osuđen za genocid.
Osude su stigle i iz najvećih političkih grupacija u Evropskom parlamentu. Među njima je i Evropska pučka stranka (EPP), politička porodica kojoj pripada i Srpska napredna stranka predsjednika Srbije Aleksandra Vučića.
Time je pitanje odnosa prema ratnim zločinima i njihovim počiniocima postalo i unutrašnje evropsko političko pitanje, a ne samo tema odnosa Srbije i pojedinih članica EU-a.
Evropski parlamentarci istovremeno su upozoravali na širi fenomen rehabilitacije i veličanja ratnih zločinaca u Srbiji. Dio zastupnika zatražio je od institucija Evropske unije konkretniji odgovor, uključujući mogućnost usporavanja ili zamrzavanja pristupnih pregovora sa Srbijom.
Pitanje za Brisel
Rasprava u Strasbourgu zato neće biti ograničena samo na Mladićevu sahranu. U njenoj pozadini nalazi se mnogo šire pitanje: koliko je Evropska unija spremna politički reagovati kada država kandidat za članstvo veliča osobe koje su pravosnažno osuđene za genocid i ratne zločine.
Evropski parlament ima važnu političku i demokratsku ulogu, ali ne donosi sam odluke o vođenju pristupnih pregovora. Ključne izvršne poluge u tom procesu nalazi Evropska komisija, dok o pojedinim važnim odlukama odlučuju države članice.
Zbog toga će današnja i sutrašnja rasprava biti prije svega politička poruka, ali i test spremnosti institucija EU-a da vlastite standarde o vladavini prava, suočavanju s prošlošću i poštivanju presuda međunarodnih sudova primijene i na Srbiju.
Slučaj Mladić tako ponovo otvara pitanje granica evropske politike prema Beogradu: može li država istovremeno napredovati prema članstvu u EU-u i tolerisati javno veličanje osobe osuđene za genocid.
BRISEL PRED NEUGODNOM DILEMOM: Hoće li von der Leyen zaobići Vučića?
