Kosovo je godinama gradilo svoju međunarodnu poziciju oslanjajući se na jedinstvenu podršku Zapada. Danas, međutim, odnosi između Sjedinjenih Američkih Država i Evropske unije postaju sve napetiji, a posljedice tog razilaženja sve snažnije osjećaju zemlje Zapadnog Balkana – posebno Kosovo.
Dvadeset sedam godina nakon NATO intervencije koja je zaustavila rat i nasilje srpskih snaga na Kosovu, politički okvir koji je tada djelovao stabilno danas izgleda znatno krhkije. Dok je krajem devedesetih postojao jasan zajednički cilj zapadnih saveznika, sada se otvaraju ozbiljna pitanja o budućnosti transatlantskog partnerstva i njegovom uticaju na Balkan.
Povratkom Donald Trump u Bijelu kuću dodatno su pojačane podjele između Washingtona i evropskih prijestolnica. Sporovi oko trgovine, NATO-a, rata u Iranu i američkog pritiska na evropske saveznike stvorili su novu geopolitičku atmosferu u kojoj Kosovo postaje sve ranjivije.
Trump je posljednjih mjeseci više puta kritikovao NATO, nazivajući Alijansu „papirnatim tigrom“ i optužujući evropske saveznike da ne pružaju dovoljnu podršku SAD-u. Istovremeno, šefica evropske diplomatije Kaja Kallas otvoreno je upozorila da Washington pokušava oslabiti evropsko jedinstvo.
Kosovo sve više na margini međunarodnih prioriteta
Analitičari upozoravaju da se posljedice ovog razdvajanja Zapada posebno osjećaju u Prištini. Nova studija prištinske Grupe za pravne i političke studije navodi da Kosovo ulazi u period povećane političke i sigurnosne nesigurnosti.
Među glavnim rizicima izdvajaju se slabljenje međunarodne podrške, veća izloženost vanjskim pritiscima, usporavanje evropskih integracija i rast političke nestabilnosti.
Alejandro Esteso Perez upozorava da Kosovo ostaje posebno osjetljivo zbog svog neriješenog međunarodnog statusa i činjenice da još nema punu međunarodnu afirmaciju ni mjesto u Ujedinjenim nacijama.
Dodatnu zabrinutost izazivaju spekulacije o mogućem smanjenju američkog vojnog prisustva u okviru misije KFOR. Iako takav scenarij nije zvanično potvrđen, analitičari upozoravaju da bi svaka promjena sigurnosne arhitekture mogla otvoriti prostor za nove tenzije.
Toby Vogel smatra da najveći problem nije samo potencijalno povlačenje trupa, već rastuća neizvjesnost.
„Kosovo je gotovo palo na dno liste prioriteta evropskih sila“, upozorava Vogel, navodeći da su ratovi u Ukrajini, Iranu i na Bliskom istoku potisnuli Balkan iz fokusa međunarodne politike.
Dijalog sa Srbijom gotovo zamrznut
Proces normalizacije odnosa između Srbija i Kosova praktično stagnira. Dvije strane nisu održale sastanak na visokom nivou još od septembra 2023. godine, uprkos insistiranju EU da se dijalog nastavi.
Istovremeno, ideja međusobnog priznanja, koja je ranije bila centralni cilj procesa, danas je sve manje prisutna u evropskim političkim krugovima.
Kosovo dodatno komplikuje odnose s Bruxellesom približavanjem pojedinim inicijativama koje podržava Trumpova administracija. Među njima je i takozvani Odbor za mir za Gazu, kojem su pristupile i autoritarne države poput Azerbejdžan i Uzbekistan.
Nekoliko ključnih evropskih država odbilo je podržati tu inicijativu, što je u dijelu evropskih krugova protumačeno kao dodatno svrstavanje Prištine uz Washington.
Ipak, analitičari smatraju da Priština takve poteze vidi prije svega kao pokušaj očuvanja američke podrške u trenutku kada evropska perspektiva izgleda sve neizvjesnije.
Budućnost zavisi od odnosa velikih sila
Kosovo formalno ostaje snažno vezano za Zapad, ali prostor za političko manevrisanje postaje sve uži. Dok se Washington i Bruxelles udaljavaju u ključnim globalnim pitanjima, Priština se nalazi između dva centra moći čiji interesi više nisu potpuno usklađeni.
Upravo zato analitičari upozoravaju da budućnost Kosova danas manje zavisi od unutrašnjih reformi, a mnogo više od geopolitičkih odnosa među zapadnim saveznicima.
A ti odnosi trenutno ulaze u jednu od najnestabilnijih faza posljednjih decenija.
