Dozvolite mi da ovaj Forum zatvorim jednim stavom koji, čini mi se, najbolje reprezentuje aktuelni društveni trenutak: Crna Gora je danas na pragu Evropske unije. Ali Evropska unija je još uvijek daleko od Crne Gore. I u tom raskoraku između naše formalne blizine Evropi i naše vrjednosne udaljenosti od nje nalazi se možda najveći izazov naše savremenosti.
Piše: Adnan ČIRGIĆ Antena M
Evropa nije zajednica država, tržišta, fondova, administrativnih procedura i pregovaračkih poglavlja, kako nam je obično predstavlja naša vlast. Evropa je, prije svega, zajednica vrijednosti. Ona počiva na pretpostavci da ljudsko dostojanstvo nije predmet političkoga pregovaranja, da je sloboda pojedinca važnija od kolektivističkih mitologija, da država pripada svim svojim građanima i da nijedna nacija, vjera, ideologija ili politička organizacija nemaju pravo da državu prisvajaju kao svoje nasljedstvo. Upravo zbog toga moramo biti zabrinuti kada posmatramo savremenu Crnu Goru.
Danas svjedočimo znakovitom političkom paradoksu: evropska retorika postala je obavezni jezik crnogorske politike, dok se u njenoj praktičnoj realizaciji sve češće prepoznaju obrasci koji su suštinski suprotstavljeni evropskom nasljeđu – koji počivaju na istorijskom revizionizmu, slavljenju ratnih zločinaca, partijskom zarobljavanju institucija i relativizaciji univerzalnih ljudskih prava. Crnogorska politička većina, u svojoj heterogenosti i međusobnim razlikama, pokazuje koliko je duboko ukorijenjena partitokratija koja državu razumije kao plijen, institucije kao teritorije političkog uticaja, a javni interes kao zbir partikularnih interesa političkih organizacija, nacionalnih i vjerskih zajednica. Posebno je zabrinjavajuće što se država posmatra kao privremena politička konstrukcija, kao prostor čiji konačni identitetski i institucionalni oblik tek treba odrediti, a njeno građansko ustrojstvo kao prepreka koju treba ukloniti ili preoblikovati.
A Crna Gora nije privremena teritorija i ničija nedovršena nacionalna ambicija. Cetinjski forum jedan je od dokaza za takvu tvrdnju budući da smo u ovih pet godina dokazali da nas ima dovoljno da se suprotstavimo anticrnogorskim i antievropskim politikama u regiji – i idejno i konceptualno te da Forum, koji je postao važna međunarodna adresa, ima kapaciteta da okuplja ljude različitih profila koji zastupaju iste vrijednosti. Za malu državu i njene ograničene kapacitete – to je veoma važno! Snaga CT foruma ogleda se i u tome što on omogućava da se svijet upozna sa sramotama koje trenutno vode crnogorsku državu i svojim djelovanjem ugrožavaju prosperitetnu budućnost i regije Zapadnog Balkana i EU.
Navešću samo jedan slučaj u kojem se prelama navedena zebnja. Kad je 27. avgusta ove godine, povodom smrti ratnoga zločinca Ratka Mladića, predśednik crnogorskoga parlamenta i četnički vojvoda Andrija Mandić objavio da je u svoje ime i u ime svoje političke organizacije uputio saučešće njegovoj porodici, nazivajući ga generalom, to nije bila jedna privatna poruka saučešća. Taj je čin bio vrijeđanje žrtava genocida u Srebrenici i izrugivanje sa standardima na kojima je utemeljena Evropa, bestijalno humaniziranje monstruma koji je sa slašću naređivao uništenje cijelog jednog naroda.
Zato pozivamo evropske institucije, Evropsku komisiju, Evropski parlament, Evropsku službu za vanjske poslove i sve međunarodne adrese sa śedištem u Briselu da crnogorsku političku stvarnost ne procjenjuju samo kroz formalne izvještaje o napretku i deklarativne izjave političkih lidera. Pozivamo ih da pažljivo analiziraju političke stavove, javne poruke, savezništva i konkretno institucionalno djelovanje svih ključnih političkih aktera, a posebno Andrije Mandića. Jer onaj koji slavi Ratka Mladića śutra bi unutar EU mogao biti saveznik onih koji rehabilituju Adolfa Hitlera, a onda se proces proširenja ne bi isplatio ni vama ni nama.
Pozivam ih da detaljnije analiziraju vrijednosne i ideološke veze crnogorskih lidera sa širim evropskim i svjetskim populističkim i neliberalnim političkim pokretima, od trampizma do orbanizma, te da utvrde u kojoj mjeri takvi politički obrasci utiču na demokratski razvoj Crne Gore i regije Zapadnog Balkana.
Dame i gospodo,
Crna Gora nije izolovana od onoga što se događa u svijetu, ona je jedna od tačaka na kojima se prelamaju različiti geopolitički, ideološki i bezbjednosni interesi. U našoj zemlji djeluju različiti oblici spoljnog uticaja – ruski, kineski, srpski, ali i širi međunarodni politički uticaji povezani sa savremenim neliberalnim i populističkim pokretima. S druge strane, Crna Gora je članica NATO, država koja je obnovila nezavisnost demokratskim putem, država koja je izgradila međunarodni subjektivitet i koja je svoju evropsku budućnost definisala kao strateški cilj. Isto tako – Crna Gora je balkanski Liban i kotao u kojem se miješaju velikodržavne i nacionalističke ideologije. Nije to trećina Beča kako jednom reče samoproglašena crnogorska čobanica Marta Kos – već država čija bi se eventualna nestabilnost eksponencijalno proširila po regiji i Evropi. Zato nije zdravo od ruskih igrača koji su 2016. godine pokušavali teroristički akt – državni udar, praviti partnere a ljude koji su taj potez osujetili puštati da umiru u zatvoru kao politički zatvorenici. Debelo se griješi time što se proces integracije postkonfliktne regije ZB sveo na iks-oks križanje domaćih zadataka – što nije pokrenut širok spektar reformi u oblasti suočavanja s prošlošću. Tada bi stvarnost postala mnogo jasnija a evropski identitet postao kantar koji bi svima odredio mjeru.
Na kraju, i u svoje i ime organizatora želim poručiti – da i pored svih rezervi koje sam izrazio – ipak moram naglasiti da i dalje duboko vjerujem da će ulazak Crne Gore u EU pomoći demokratskim i procrnogorskim snagama da državi vrate normalnost te pomognu stabilizaciju ZB i ubrzaju njegovu integraciju u Evropu. Da sam ponosan na organizatore ovoga foruma i sve naše partnere i prijatelje, a posebno na vas – redovne učesnike Cetinjskoga foruma koji svojim znanjem i idejama činite ovaj događaj prestižnim i važnim u sveukupnoj evropskoj debati. Nemojte mi zamjeriti što sam ovaj zaključni govor uglavnom posvetio crnogorskim temama – ove godine, kao što znate, obilježavamo 20 godina od obnove njene nezavisnosti, a teško da je od 2006. do danas ta nezavisnost bila upitna kao što je danas kad nam državu vode četnici i bjelosvjetski manipulatori kriptovalutama. Nego, pobijedila je Crna Gora i tvrđe i veće neprijatelje, pa će nadživjeti i ovu opasnu PEStokupljevinu koja joj je namakla omču. Svi zajedno ovđe okupljeni kroz ovih pet godina smo tome garant.
DA JE VJEČNA CRNA GORA!
Završna riječ na 5. Cetinjskom forumu
