Generalni sekretar NATO-a Mark Rutte pokušao je tokom sastanka u Bijeloj kući ublažiti sve izraženije nesuglasice između Saveza i američkog predsjednika Donalda Trumpa, nastojeći uvjeriti Washington da evropski saveznici i dalje stoje uz Sjedinjene Države uprkos sporovima oko Bliskog istoka i budućnosti američkog vojnog prisustva u Evropi.
Rutteova posjeta Washingtonu dolazi u osjetljivom trenutku, neposredno pred predstojeći samit NATO-a, dok su odnosi između SAD-a i pojedinih evropskih članica opterećeni neslaganjima oko rata s Iranom, sigurnosnih izdvajanja i rasporeda američkih trupa na evropskom kontinentu.
Trump nezadovoljan odgovorom saveznika
Američki predsjednik posljednjih mjeseci otvoreno kritikuje dio članica NATO-a zbog, kako smatra, nedovoljne podrške američkim vojnim operacijama protiv Irana, ali i zbog oslanjanja na američku vojnu zaštitu.
Posebno ga je razočaralo odbijanje nekih evropskih saveznika da aktivnije podrže američke poteze nakon sukoba na Bliskom istoku i poremećaja plovidbe kroz Hormuški tjesnac, jednu od najvažnijih svjetskih energetskih ruta.
Tokom razgovora u Ovalnom uredu, Rutte je pokušao pokazati da je većina članica povećala izdvajanja za odbranu te da je saradnja između SAD-a i Evrope ostala snažna i tokom nedavnih vojnih operacija.
„Bilo je pojedinačnih slučajeva koji su izazvali nezadovoljstvo, ali evropski saveznici su uglavnom bili uz Sjedinjene Države“, poručio je prvi čovjek NATO-a.
Trump, međutim, nije djelovao potpuno uvjereno. Iako je pohvalio Rutteov rad na čelu Saveza, istovremeno je ponovio da su ga pojedini partneri razočarali.
Strah od američkog povlačenja iz Evrope
Od Trumpovog povratka u Bijelu kuću jedna od ključnih Rutteovih zadaća postala je očuvanje jedinstva NATO-a i sprečavanje dubljih političkih sukoba između Washingtona i evropskih prijestolnica.
Posljednjih mjeseci američki predsjednik više puta je dovodio u pitanje obavezu SAD-a da automatski štiti saveznike kroz NATO-ov princip kolektivne odbrane, što je izazvalo zabrinutost među evropskim članicama.
Dodatne tenzije izazvao je zahtjev Washingtona da Evropa preuzme veći dio odgovornosti za vlastitu sigurnost i smanji oslanjanje na američke vojne kapacitete.
Pentagon najavio reviziju vojnog prisustva
Američki ministar odbrane Pete Hegseth nedavno je najavio detaljnu analizu rasporeda američkih snaga u Evropi, koja bi mogla rezultirati smanjenjem broja vojnika na kontinentu.
Istovremeno, SAD su počele ograničavati dio vojnih kapaciteta koje stavljaju na raspolaganje Savezu u kriznim situacijama, zbog čega evropske zemlje traže načine da nadomjeste moguće praznine u odbrambenom sistemu.
Zbog toga će predstojeći samit NATO-a biti jedan od najosjetljivijih u posljednjih nekoliko godina, a mnoge članice strahuju da bi daljnje udaljavanje Washingtona moglo ozbiljno promijeniti sigurnosnu arhitekturu Evrope.
Pohvale Poljskoj, kritike velikim saveznicima
Trump je tokom sastanka posebno pohvalio Poljsku zbog povećanih ulaganja u odbranu, dok je kritikovao nekoliko velikih evropskih saveznika, među kojima su Njemačka, Italija, Velika Britanija i Španija.
Rutte je, s druge strane, naglasio da su mnoge evropske zemlje posljednjih godina značajno povećale vojne budžete te da je NATO danas snažniji nego prije nekoliko godina.
