Devet mediteranskih članica Evropske unije usaglasilo je u Splitu stav da odnos prema ratnim zločinima i genocidu mora biti dio evropskih kriterija za zemlje koje žele postati članice Unije. U deklaraciji usvojenoj na samitu MED9 posebno se traži od kandidata da nedvosmisleno odbace veličanje ratnih zločina i genocida te pokažu stvarnu opredijeljenost za pomirenje.
Iako Srbija nije navedena imenom, politička poruka dokumenta teško se može odvojiti od događaja u toj zemlji i odnosa prema osuđenim ratnim zločincima. Time se pitanje suočavanja s ratnom prošlošću dodatno približava evropskoj politici proširenja.
U Splitskoj deklaraciji naglašava se da zemlje kandidatkinje moraju pokazati „istinsku predanost pomirenju i nedvosmisleno odbacivanje veličanja ratnih zločina i genocida“.
Istovremeno, MED9 ponavlja podršku evropskoj perspektivi zapadnog Balkana, ocjenjujući da je proširenje EU strateško ulaganje u mir, sigurnost i ekonomski prosperitet. Međutim, poruka iz Splita pokazuje da se uz reforme, vladavinu prava i dobrosusjedske odnose sve snažnije insistira i na odnosu prema ratnoj prošlosti.
Mladićev sprovod kao neposredan povod
Deklaracija dolazi u trenutku pojačanih evropskih kritika zbog načina na koji se u Srbiji tretiraju ratni zločinci.
Samo mjesec ranije, hiljade ljudi prisustvovale su u Beogradu sahrani Ratka Mladića, nekadašnjeg komandanta Vojske Republike Srpske koji je pred Međunarodnim rezidualnim mehanizmom za krivične sudove pravosnažno osuđen na doživotni zatvor, između ostalog, zbog genocida u Srebrenici.
Sprovod je uključivao vojne počasti, dok je kovčeg bio prekriven srpskom zastavom. Među prisutnima bili su i članovi srbijanske vlade, što je izazvalo oštre reakcije institucija Evropske unije.
Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen i predsjednik Evropskog vijeća António Costa tada su izrazili zaprepaštenje prizorima iz Beograda. Iz Bruxellesa je poručeno da u EU, ali ni u državama koje teže članstvu, nema mjesta veličanju ratnih zločinaca, poricanju genocida i historijskom revizionizmu.
Formulacije iz Splitske deklaracije sada tu poruku podižu na viši politički nivo.
Hrvatska zatvara predsjedanje MED9
Samit u Splitu bio je ujedno završni događaj hrvatskog predsjedanja inicijativom MED9. Domaćin skupa bio je hrvatski premijer Andrej Plenković, koji je okupio lidere devet mediteranskih članica EU.
Na sastanku su učestvovali francuski predsjednik Emmanuel Macron, italijanska premijerka Giorgia Meloni, grčki premijer Kyriakos Mitsotakis, kiparski predsjednik Nikos Christodoulides, malteški premijer Robert Abela, portugalski premijer Luís Montenegro i slovenski premijer Janez Janša.
Samitu su prisustvovali i Ursula von der Leyen, António Costa i evropska komesarka za Mediteran Dubravka Šuica. Među gostima bili su i jordanski prijestolonasljednik Al Hussein bin Abdullah II te knez Monaka Albert II.
Poruka iz Splita tako nadilazi pitanje bilateralnih odnosa Hrvatske i Srbije: odnos prema ratnim zločinima i genocidu sve se jasnije pozicionira kao dio političkog kriterija koji će zemlje zapadnog Balkana morati ispuniti na putu prema Evropskoj uniji.
SPC ĆE ODRŽATI OPELU RATKU MLADIĆU, osuđenom za genocid u Srebrenici
