Dolazak zamjenika ruskog ministra vanjskih poslova Aleksandra Gruška u Republiku Srpsku ponovo je otvorio pitanje stvarnog dometa odnosa između Moskve i vlasti u Banjoj Luci. Iako Rusija godinama pruža snažnu političku podršku rukovodstvu RS-a, konkretni ekonomski efekti te saradnje ostali su ograničeni.
Gruško, koji je u ruskoj diplomatiji zadužen za evropska pitanja, boravit će u Banjoj Luci gdje će razgovarati s najvišim entitetskim zvaničnicima, obići srpsko-ruski hram u izgradnji te učestvovati na forumu posvećenom geopolitičkim procesima u Evropi. Njegova posjeta posebno privlači pažnju jer je riječ o prvom ruskom zvaničniku tog nivoa koji dolazi u RS nakon početka ruske invazije na Ukrajinu.
Moskva godinama podržava Dodikovu politiku
U protekloj deceniji ruski zvaničnici nisu često dolazili u Republiku Srpsku, ali su njihove poruke bile dosljedne. Moskva je redovno pružala podršku Miloradu Dodiku i njegovoj politici, insistirala na očuvanju Dejtonskog sporazuma te zagovarala zatvaranje Ureda visokog predstavnika (OHR).
Bivši ambasador Bosne i Hercegovine u Rusiji Enver Halilović smatra da najavljena posjeta predstavlja nastavak dugogodišnje ruske politike prema BiH.
Prema njegovim riječima, Rusija nastoji zadržati politički utjecaj u zemlji kroz različite mehanizme, od političkih i ekonomskih veza do podrške određenim političkim akterima. Halilović ocjenjuje da posjete isključivo jednom entitetu šalju jasnu političku poruku i dodatno jačaju veze između vlasti RS-a i Moskve.
Rijetki dolasci iz Moskve, česta putovanja u Rusiju
Iako su posjete visokih ruskih zvaničnika Banjoj Luci relativno rijetke, politički predstavnici iz Republike Srpske mnogo češće odlaze u Rusiju.
Milorad Dodik posljednjih godina redovno se sastaje s ruskim predsjednikom Vladimir Putin, a nakon početka rata u Ukrajini njihovi susreti postali su znatno učestaliji. Od februara 2022. godine Dodik i Putin sastali su se ukupno devet puta, svaki put u Rusiji.
Parlamentarne i institucionalne delegacije iz RS-a također redovno posjećuju ruske gradove i institucije, održavajući političke kontakte uprkos pogoršanim odnosima između Moskve i Zapada.
Najjače prisustvo kroz energetiku
Kada je riječ o ekonomiji, ruski utjecaj najvidljiviji je u energetskom sektoru.
Ruska državna kompanija Zarubežnjeft vlasnik je Optima grupe, koja upravlja mrežom benzinskih pumpi Nestro, Rafinerijom nafte Brod i Rafinerijom ulja Modriča. Naftna industrija Republike Srpske prodata je ruskoj kompaniji još 2007. godine za približno 120 miliona eura.
Osim toga, vlasti RS-a planiraju realizaciju velikog projekta gasifikacije koji bi ruski gas dovodio od Zvornika do Novog Grada. Evropska komisija ranije je upozoravala da takvi projekti ne doprinose smanjenju energetske zavisnosti Bosne i Hercegovine od Rusije.
Uprkos tome, ukupni trgovinski rezultati ostaju skromni. Prema podacima Uprave za indirektno oporezivanje BiH za 2024. godinu, Rusija se nalazi tek među sporednijim trgovinskim partnerima Republike Srpske, daleko iza zemalja Evropske unije.
Ruska „meka moć“ kroz kulturu i religiju
Osim politike i energetike, ruski utjecaj prisutan je i kroz kulturne i vjerske projekte.
U Banjoj Luci se od 2018. godine gradi srpsko-ruski hram i kulturni centar, za koji su vlasti Republike Srpske izdvojile više miliona eura budžetskih sredstava. Tokom 2024. godine otvorena je i kancelarija Ambasade Rusije u neposrednoj blizini institucija RS-a.
Istovremeno, u okviru Narodne i univerzitetske biblioteke Republike Srpske već više od decenije djeluje kulturni centar fondacije Ruski svijet, čiji je cilj promocija ruskog jezika, kulture i obrazovne saradnje.
Politički kapital veći od ekonomskog
Iako Moskva ostaje jedan od najvažnijih međunarodnih političkih saveznika vlasti Republike Srpske, dosadašnji rezultati pokazuju da se taj odnos mnogo više zasniva na političkoj podršci nego na značajnijim ekonomskim koristima.
Dok Rusija u Banjoj Luci održava snažno političko i simboličko prisustvo, trgovinska razmjena, investicije i razvojni projekti nisu dostigli nivo koji bi opravdao često isticano „strateško partnerstvo“ između dvije strane.
INTERVIEW, VALERY PERRY: Iznenađuje me što Zapad ignorira povezanost ‘Ruskog mira’ i ‘Srpskog sveta’
