Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić potpisao je ukaze o proglašenju seta izmjena ključnih pravosudnih zakona, uprkos otvorenim i oštrim upozorenjima Evropske komisije da je riječ o „ozbiljnom koraku unazad“ u procesu evropskih integracija Srbije. Time su zakoni, koje je vladajuća većina u Skupštini usvojila 28. januara, i formalno stupili na snagu.
Iz Brisela je poručeno da se radi o mjerama koje direktno potkopavaju nezavisnost pravosuđa i autonomiju tužilaštava – oblasti koje su u samom središtu pregovora Srbije s Evropskom unijom. Ambasador EU u Srbiji Aleksander von Beckerath izjavio je da je riječ o „ozbiljnom nazadovanju na evropskom putu koje mora biti hitno poništeno“.
Evropska komisija pozvala je Beograd da u „najkraćem mogućem roku“ preispita i izmijeni zakone kako bi bili usklađeni s evropskim standardima. Posebno je problematizovan način njihovog usvajanja: bez javne rasprave, bez konsultacija sa strukom, Venecijanskom komisijom i institucijama Evropske unije.
Evropska komesarka za proširenje Marta Kos ocijenila je da se od zemlje kandidatkinje očekuje ponašanje u skladu s evropskim vrijednostima, a ne donošenje zakona „u brzom i netransparentnom postupku“. „Ovo je ozbiljan korak unazad“, poručila je, naglašavajući da je time dovedena u pitanje vjerodostojnost Srbije kao kandidata za članstvo.
Reagujući na kritike iz Brisela, Vučić je izjavio da zakone „nije ni pročitao“, dok je pitanje njihovog eventualnog preispitivanja prebacio na Narodnu skupštinu, navodeći da je to „stvar poslanika“. Izjava je dodatno pojačala zabrinutost evropskih institucija i domaće stručne javnosti.
Strukovna udruženja sudija i tužilaca, kao i opozicione stranke, upozorile su da je suštinski cilj izmjena jačanje političke kontrole nad pravosuđem i slabljenje njegove institucionalne nezavisnosti. Posebno su problematične izmjene Zakona o javnom tužilaštvu, Zakona o sudijama, Zakona o sjedištima i područjima sudova i tužilaštava, kao i Zakona o Visokom savjetu tužilaštva.
Vlast, s druge strane, odbacuje kritike. Poslanici vladajuće većine tvrde da izmjene donose veću efikasnost i pravičnost, dok je predlagač zakona iz redova Srpske napredne stranke Uglješa Mrdić poručio da je njihovim usvajanjem „počeo povratak otetog pravosuđa državi i narodu“.
U isto vrijeme kada je potpisao zakone koje EU oštro kritikuje, Vučić se u Beogradu sastao s ambasadorima država članica Evropske unije. Tom prilikom poručio je da Srbija ostaje „posvećena evropskom putu“, dijalogu i reformama, te da želi dokazati da je „pouzdan partner Evropskoj uniji“.
Kao dokaz te posvećenosti, Vlada Srbije je formirala Operativni tim za ubrzanje evropskih integracija, čiji je zadatak koordinacija aktivnosti vezanih za otvaranje novih klastera i ispunjavanje mjerila u poglavljima 23 i 24 – upravo onim koja se odnose na pravosuđe, osnovna prava i vladavinu prava.
Međutim, kontrast između deklarativne posvećenosti evropskim integracijama i poteza koji Brisel ocjenjuje kao nazadovanje postaje sve izraženiji. Dok vlast govori o ubrzanju evropskog puta, usvojeni zakoni otvaraju pitanje da li Srbija tim putem uopće ide – ili ga svjesno redefiniše prema vlastitim političkim interesima.
MAĐARSKI CENTAR ZA BORBU PROTIV TERORIZMA otvorio kancelariju kod Banjaluke
