“Sarajevo je glavni grad Bosne i Hercegovine! Sarajevo je i po članu 9 Ustava Republike Srpske, glavni grad i tog entiteta. Bez prefiksa, bez dodataka, bez etničkih etiketa. Samo Sarajevo. I nema te budalaste vremenske prognoze na RTRS-u koja može izbrisati ovu istinu. A to što arhitekti tog entiteta, zločinci Karadžić, Krajišnik i Plavšićka nisu zamišljali Sarajevo kao multietnički, otvoreni grad, to je njihov problem.”
Piše: Dragan BURSAĆ Radio Sarajevo
U sinoćnjem Dnevniku 2 na RTRS desio se mali, gotovo neprimjetan televizijski trik. Na meteorološkoj karti Bosne i Hercegovine Sarajevo je isparilo. Ostalo je Istočno Sarajevo, ostali su entiteti, ostale su državne granice, ali glavnog grada nije bilo. Kao da je neko gumicom obrisao historiju, pravo, činjenicu i zdrav razum u jednom potezu. Zamislite da u njemačkom nacionalnom Dnevniku nema Berlina ili u francuskom Pariza ili…jasno vam je.
Nema slučajnosti
To brisanje Sarajeva nije tehnička greška. To je simptom oboljelog društva. To je politička, psihološka i ideološka dijagnoza jednog prostora koji već tri decenije odbija da prizna očigledno.
Ako pitate prosječnog stanovnika entiteta Republika Srpska koji je glavni grad tog istog entiteta, odgovori će varirati od nepostojećeg “srpskog Sarajeva” preko “Banjaluke” i “Istočnog Sarajeva” do ciničnih dosjetki o Laktašima kao stvarnom centru entitetske moći. I svi ti odgovori dijele jednu zajedničku crtu. Bježe od istine.
Istina je kratka i neugodna: Sarajevo je glavni grad i države i entiteta! Sarajevo je glavni grad Bosne i Hercegovine. Sarajevo je i po članu 9 Ustava Republike Srpske, i glavni grad tog entiteta. Bez prefiksa, bez dodataka, bez etničkih etiketa. Samo Sarajevo. Ali, problem sa Sarajevom nikada nije bio pravne prirode. Problem je duboko ukorijenjen u ideološkom i ratnom nasljeđu iz kojeg je Republika Srpska nastala.
Zločinačke maštarije o srpskom Sarajevu
Arhitekti tog entiteta, od Radovana Karadžića, preko Momčila Krajišnika do Biljane Plavšić svi redom ratni zločinci, nisu zamišljali Sarajevo kao multietnički, otvoreni grad. Njihova vizija bila je monohromatska, etnički očišćena i ideološki sterilna velikosrpska sredina. Sarajevo je u tim četničkim fantazijama trebalo postati “srpsko”, kao što je, po toj logici, sve trebalo biti srpsko. Grad, država, historija, čak i sjećanje.
Rat je tu fantaziju razbio u paramparčad. Sarajevo je preživjelo opsadu, granate, snajpere i logiku uništenja. P(o)stalo je grad heroj, simbol otpora i dokaz da ideologija mržnje može i mora biti poražena.
Ali ono što nije poraženo jeste potreba da se ta činjenica i nakon rata prekroji.
Zato danas imamo situaciju u kojoj javni servis jednog entiteta briše Sarajevo sa vremenske karte. Zato se u svakodnevnom govoru koriste konstrukcije poput “srpsko Sarajevo” ili “Istočno Sarajevo” kao zamjena za ono što je ustavna i historijska činjenica. Zato se proizvodi paralelna geografija u kojoj realni grad nestaje, a njegovi ideološki surogati zauzimaju mjesto. Ta čak je i napravljen ćirilični Sim City, Istočno Sarajevo, velika spavaonica za sve one koji hljeb svoj zarađuju – u Sarajevu – gdje bi drugdje.
To nije slučajnost. To je politika.
Poratno “brisanje” Sarajeva
Jer priznati Sarajevo kao glavni grad značilo bi priznati i sve ono što Sarajevo simbolizira. Multietničnost. Otpor. Preživljavanje. Ideju Bosne i Hercegovine kao zajedničkog građanskog prostora. A ta ideja je već decenijama na meti sistematskog razgrađivanja. Zato se Sarajevo ne briše samo sa karata. Briše se iz narativa, iz udžbenika, iz medija, iz svakodnevnog jezika. Pretvara se u nešto strano, neprijateljsko, drugo i drugotno, gotovo apstraktno. Grad koji postoji, ali se ne priznaje.
Ta vrsta poricanja ima i svoju psihološku dimenziju. Sarajevo podsjeća na poraz jedne ideologije. Podsjeća na opsadu koja nije uspjela. Podsjeća na činjenicu da grad nije pao, iako je bio pod najdužom opsadom u modernoj historiji Evrope.
Lakše je onda izmisliti novo Sarajevo nego priznati staro. Lakše je reći “Istočno Sarajevo” i praviti se da je to centar svijeta ili makkar države, nego pogledati prema stvarnom gradu i suočiti se sa njegovim značenjem.
Zato se dešavaju i apsurdne situacije poput ove sa RTRS-om. U vremenskoj prognozi nestaje grad koji je, po ustavu tog istog entiteta, njegov glavni grad. Nestaje bez magle, bez oblaka, bez objašnjenja.
Nestaje jer smeta.
Neizbrisivo Sarajevo
Ali problem sa Sarajevom je što se ne može izbrisati. Može se ignorisati, može se preimenovati, može se pokušati zamijeniti, ali ne može nestati. Previše je stvarno, previše je živo, previše je ukorijenjeno u historiji i sadašnjosti ove zemlje.
Zato svaki pokušaj njegovog brisanja izgleda kao loša kopija stvarnosti. Kao karta na kojoj su planine pomjerene, rijeke presušile, a gradovi nestali po političkoj potrebi.
I zato ova epizoda sa vremenskom prognozom nije banalna. Ona govori o dubokoj krizi identiteta jednog entiteta i pratećeg naroda koji ne zna šta da radi sa činjenicom da mu je glavni grad grad koji ne može kontrolisati, koji ne može ideološki ukalupiti i koji odbija da bude ono što bi neki htjeli da bude.
Sarajevo, u tom smislu, postaje ogledalo. A u tom ogledalu RS vidi ono od čega bježi.
Zato se Sarajevo briše.
Zato se preimenuje.
Zato se pokušava svesti na fusnotu.
Ali svaki takav pokušaj završava isto. Grad ostaje. I podsjeća.
Podsjeća da istina ne zavisi od televizijske grafike. Podsjeća da ustav nije dekoracija. Podsjeća da historija nije nešto što se može izbrisati jednim potezom miša. I podsjeća da se od Sarajeva može bježati, ali se od njega ne može pobjeći.
DRAGAN BURSAĆ: Dan nezavisnosti Crne Gore je neizbrisiv i nadživjeće sve loše ljude
