Izmjenama zakona Srbija je otvorila put osnivanju univerziteta Srpske pravoslavne crkve, uz mogućnost partnerstva i finansiranja iz državnog budžeta. Kritičari upozoravaju da se time SPC-u daje privilegiran položaj i dodatno briše granica između sekularne države i vjerske institucije.
Novi univerzitet dobio je zakonski definiran status ustanove od „posebnog društvenog značaja“. Kao obrazloženje vlast navodi historijsku ulogu SPC-a u razvoju obrazovanja i očuvanju duhovnog i nacionalnog identiteta Srba.
Upravo je takvo obrazloženje sporno dijelu opozicije i stručne javnosti. Univerzitetski profesor i poslanik Zeleno-lijevog fronta Rastislav Dinić upozorava da historijske zasluge ne mogu biti opravdanje za privilegiranje jedne vjerske zajednice.
„Jedna dominantna crkva se favorizira, uz pozivanje na historijske zasluge za očuvanje srpskog identiteta. One možda postoje, ali ne mogu opravdati kršenje Ustava“, smatra Dinić.
SPC dobija posebne uslove
Izmjenama zakona otvorena je mogućnost da univerzitet SPC-a bude osnovan u saradnji sa Republikom Srbijom i finansiran javnim novcem.
Crkva će pritom imati i povoljniji položaj u postupku akreditacije. Za razliku od drugih osnivača koji nisu država, SPC neće morati uz zahtjev za akreditaciju dostaviti dokaz o osnivačkom kapitalu ili bankarsku garanciju.
Prijedlog izmjena zakona prethodno nije dostavljen Povereniku za zaštitu ravnopravnosti na mišljenje. Poverenik Milan Antonijević potvrdio je da njegova institucija tako nije dobila priliku da procijeni predložena rješenja iz ugla zabrane diskriminacije.
Antonijević, međutim, upozorava da posebno uređenje položaja jedne crkve samo po sebi ne znači automatski i kršenje Ustava. Ključno je, kaže, da li se SPC-u daju prava i pogodnosti za koje ne postoji objektivno i razumno opravdanje.
Univerzitet „Sveti Sava“ već dogovoren
Plan nije samo zakonska mogućnost.
Vlada Srbije i SPC još su u maju potpisale memorandum o saradnji na osnivanju Univerziteta „Sveti Sava“. Memorandum su potpisali premijer Đuro Macut i patrijarh Porfirije, a ceremoniji je prisustvovao i predsjednik Srbije Aleksandar Vučić.
Porfirije je tada poručio da projekat nije usmjeren protiv bilo koga, dok je najavljeno da bi se na novom univerzitetu, između ostalog, školovali budući sveštenici. Predstavnici vlasti govorili su i o državnoj finansijskoj i drugoj pomoći pri njegovom osnivanju.
Sve to otvara pitanje koliko je ovakav projekat u skladu s ustavnom odredbom prema kojoj je Srbija sekularna država i crkva odvojena od države.
Dinić smatra da se upravo ta granica novim projektom dovodi u pitanje.
„Paralelna lojalistička akademija“
Još kontroverzniji dio priče odnosi se na politički trenutak u kojem se univerzitet osniva.
Srbijanska akademska zajednica posljednjih godina nalazi se pod pritiskom vlasti zbog podrške studentskim blokadama i građanskim protestima nakon tragedije na novosadskoj željezničkoj stanici. SPC je, s druge strane, proteste predstavljala kao pokušaj destabilizacije države.
Dinić zato smatra da novi univerzitet može imati i političku funkciju.
„Njihov cilj je kreiranje jedne paralelne lojalističke akademije. SPC je ovdje samo plašt za novi režimski fakultet“, tvrdi on.
Kao dio šireg trenda navodi i osnivanje Fakulteta srpskih studija u Nišu, koji je formiran izdvajanjem departmana tamošnjeg Filozofskog fakulteta.
Istovremeno, istraživanje CRTA-e i Democracy Action Laba Univerziteta Stanford pokazalo je da državni univerziteti trenutno uživaju povjerenje 71 posto građana Srbije, dok SPC ima povjerenje 63 posto ispitanih.
Za sada ostaje nepoznato gdje bi sjedište univerziteta bilo, koje bi fakultete obuhvatio, koliko bi studenata upisivao i koliko bi njegovo osnivanje koštalo.
Jedno je, međutim, jasno: država je zakonskim izmjenama SPC-u već otvorila vrata prema visokom obrazovanju pod povoljnijim uslovima, dok tek treba da bude jasno hoće li „Sveti Sava“ biti crkveni univerzitet uz državnu podršku ili novi primjer sve čvršćeg preplitanja vjerske i državne vlasti.
CRKVA SRBIJE PROTIV KRITIKE: Kako je SPC kaznila teologe, a poštedjela moćne
