A onda su na scenu stupili litijaški studenti – kombinacija neostaljinista i četnika, umotanih u svetosavski celofan. Pokret koji u istoj rečenici može prizivati Staljina, Dražu, Nedića i Hrista, bez ikakvog osjećaja za kontradikciju i realnu logiku. Pored njih opozicija Srbije izgleda kao suveren glas razuma!
Piše: Dragan BURSAĆ Start
Dugo je srpska opozicija izgledala kao beskrajni i beskorisni seminar iz političke nedorečenosti koji se najčešće pisao sa debelim navodnicima. Kao loše vođena radionica u kojoj se svi boje da kažu ono što misle, da zauzmu stav, da jasno imenuju stvari. Beskonačne konferencije za medije, beskrajni pokušaji da se ne naljuti niko i da se svima ostavi otvoren prostor za “saradnju”, vječno balansiranje između Bruxellesa i Moskve, između NATO-a i “vojne neutralnosti”, između Zapada i mitskog Istoka koji je, naravno, uvijek bliže srcu nego pameti. I sve to dok Aleksandar Vučić vlada državom kao privatnim preduzećem, uz podršku tabloida, bezbjednosnih struktura, crkvene logistike i medijske mašinerije koja opoziciju melje svakodnevno.
Godinama je najveći prigovor opoziciji bio jednostavan i uporan: nedostaje hrabrosti i organizovanost. Nedostaje jasan, nedvosmislen stav. Nedostaje politička kičma. Posebno se to odnosilo na odnos prema Evropskoj uniji, NATO savezu, ruskom imperijalizmu i regionalnoj politici. Umjesto jasnih odgovora, dobijali smo zamuckivanje i floskule. Umjesto politike – taktiziranje. Umjesto vizije – strah od birača koje je režim decenijama hranio mitovima.
Paradoks ili ironija istorije?
I onda su se pojavili oni – litijaški, zilotski studentski svjedoci.
I odjednom je opozicija u poređenju sa njima, počela izgledati kao glas razuma.
Paradoks? Ne. Čista, surova ironija istorije.
Jer ništa ne ubrza sazrijevanje jedne političke scene kao sudar s vlastitim ekstremom. Ništa ne ogoli jednu ideologiju kao njena karikatura dovedena do kraja.
Godinama je dio srbijanskog opozicionog spektra koketirao s nacionalističkim sentimentima, ubijeđen da se vlast može pobijediti samo ako joj se preotme dio ideološkog kolača. U praksi je to značilo relativizaciju ruske agresije, tiho prihvatanje narativa o “srpskom svetu”, oprezno izbjegavanje kritike Moskve, zamagljene formulacije o NATO-u i beskrajno vaganje svake rečenice o Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori ili Kosovu.
U prevodu: politika bez hrabrosti i bez kompasa. Politika bez politike.
Ta strategija nikada nije davala rezultate. Nikada! Vlast je uvijek autentičnija u nacionalizmu, glasnija u populizmu i brutalnija u propagandi. Kopija nikada ne pobjeđuje original, pogotovo ne original koji kontroliše državu, medije i crkvu.
A onda dolaze bistrooki
A onda su na scenu stupili litijaški studenti – kombinacija neostaljinista i četnika, umotani u svetosavski celofan. Mladi ljudi koji su nacionalizam pretvorili u performans, teorije zavjere u politički program, a rusofiliju i svetosavlje u svoj identitet. Pokret koji u istoj rečenici može prizivati Staljina, Dražu, Nedića i Hrista, bez ikakvog osjećaja za kontradikciju i realnu logiku.
Pokret koji vjeruje da je Zapad moralno propao, da je demokratija prevara, a da je autoritarna čvrsta ruka – poželjni oblik poretka.
I odjednom je opozicija u poređenju sa ovom litijaškim fanaticima izgledala – umjereno. Razumno. Gotovo državnički.
To je politička alhemija kakvu ne može proizvesti nijedan PR tim.
Jer kada se pojavi neko ko otvoreno zagovara izolaciju, ko otvoreno veliča autoritarne režime i ko bez imalo srama preuzima narative ruskih bezbjednosnih struktura, svaka rečenica o evropskim integracijama počinje zvučati kao čin hrabrosti.
Kada neko viče protiv NATO-a kao da je riječ o okupacionoj vojsci koja sutra ulazi u Srbiju, i najtiša rečenica o potrebi saradnje s Alijansom zvuči kao racionalna strategija.
Kada neko region vidi isključivo kao neprijateljsko okruženje, svaka ideja regionalne saradnje dobija aureolu normalnosti.
Drugim riječima: ekstrem proizvodi centar.
Litijaški, zilotski studentski pokret uradio je ono što opozicija godinama nije mogla sama – pomjerio je politički spektar toliko udesno i unazad, da se racionalnost pod tom koprenom ludila ponovo vidi. I to jasno.
Jer ovo (više) nije nikakav autentični studentski bunt. Ovo je ideološki proizvod sistema koji je legalizovao četnike, rehabilitovao kolaboraciju i pripremio društvo za Nedića kao “neshvaćenu istorijsku figuru”. Kada decenijama trujete djecu svetosavljem od rođenja, kada vam se mit predaje kao istorija, činjenica nigdje, kada vam FSB faktički oblikuje javno mnjenje, a domaće službe to prihvataju bez otpora, onda vam se ovakva pojava prodaje kao “element promjene”.
To nije promjena. To je logična posljedica.
Kada se sistematski negiraju i realnost i zdrav razum, kada se agresija proglašava slobodom, a autokratija suverenitetom, dobijete mlade ljude koji vjeruju da je religijski fanatizam politička vrlina. I to vam se onda predstavlja kao nova energija.
Snaga totalnog kontrasta
U toj grotesknoj političkoj scenografiji, opozicione partije koje su juče djelovale kilavo i neodlučno sada izgledaju kao jedina ozbiljna alternativa. Ne zato što su se one suštinski promijenile, nego zato što je kontrast postao ogroman.
To je brutalna lekcija političke fizike: svjetlost se vidi tek u potpunom mraku.
I zato je ova pojava, koliko god bila opasna i društveno toksična, istovremeno politički korisna za opoziciju.
Jer prvi put nakon dugo vremena jasno se vidi razlika između populizma i fanatizma. Između oportunizma i ideološke opsesije. Između političke kalkulacije i otvorene kleronacionalističke psihoze.
Opozicija sada više ne mora dokazivati da nije Vučić. Dovoljno je pokazati da nije – ovo što nude studentski svjedoci.
To je ogromna promjena političkog okvira i dioptrije.
Godinama je vlast uspijevala predstaviti opoziciju kao haotičnu, neodgovornu i opasnu. Sada se pojavila nova grupa koja je preuzela tu ulogu, ali u mnogo ogoljenijem, ekstremnijem obliku. U poređenju s njima, opozicija izgleda kao stabilna politička snaga.
To, naravno, ne znači da su svi problemi opozicije nestali. Nisu. I dalje postoji strah od jasnog spoljnopolitičkog pozicioniranja, i dalje postoji nervoza pred biračkim tijelom koje je režim ideološki deformisao. Na koncu, mi ne znamo horizonte djelovanja te opozicije. Ali percepcija se promijenila.
A percepcija u politici često odlučuje više od programa.
Litijaški studentski svjedoci podsjetili su javnost kako izgleda pravi ekstremizam. Podsjetili su koliko je opasno igrati se identitetima, mitovima i lažnom duhovnošću. Podsjetili su šta se desi kada teorije zavjere postanu politički program.
I time su, sasvim nenamjerno, rehabilitovali opoziciju.
Jer između autoritarne vlasti i kleronacionalističkog fanatizma, prostor razuma ponovo izgleda privlačno.
Prilika postoji, ali
To je prilika kakvu opozicija Srbije ne smije prokockati.
Ako iz ove situacije ne izađe s jasnim, glasnim i nedvosmislenim stavovima Srbije o Evropi, NATO-u i regionu, propuštena je istorijska šansa. Jer politički prostor koji se otvorio neće čekati vječno.
Ekstremizam uvijek ima tendenciju širenja. Ako ga ne ispuni racionalna politika, ispuniće ga još radikalnija verzija istog ludila.
Zato je ovaj trenutak presudan.
Opozicija Srbije sada ima šansu da konačno kaže ono što godinama izbjegava: da je evropski put jedini realan put Srbije. Da je saradnja s NATO-om pitanje sigurnosti, a ne ideološke izdaje. Da su dobri odnosi s Bosnom i Hercegovinom, Crnom Gorom i Kosovom pitanje stabilnosti, a ne nacionalnog poniženja.
Drugim riječima: da politika može biti normalna.
Litijaški studenti su, paradoksalno, otvorili prostor za normalnost.
To je ironija vremena u kojem živimo. Fanatizam je postao katalizator razuma. Ekstrem je postao ogledalo u kojem se vidi koliko je normalnost dragocjena.
Ostaje pitanje hoće li opozicija to prepoznati.
Jer političke prilike dolaze rijetko. A ova je nastala iz buke, galame i kleronacionalističkog zanosa koji je trebalo da zastraši javnost. Umjesto toga, proizvela je suprotan efekat: podsjetila je Srbiju koliko je razumna politika danas subverzivna – i koliko je potrebna.
DRAGAN BURSAĆ: Zašto se Crnoj Gori podmeće srpska litijaška zastava pod crnogorsku?
