Vlasti Republike Srpske nastavljaju s planovima izgradnje gasovoda koji bi ovaj entitet povezao s gasnom mrežom Srbije, u trenutku kada Evropska unija ubrzano napušta ruski gas, a Sjedinjene Američke Države insistiraju na potpunom smanjenju energetske ovisnosti o Moskvi.
Projekt tzv. Nove istočne interkonekcije, vrijedan više od 500 miliona eura, vlasti RS-a predstavljaju kao infrastrukturni iskorak i temelj buduće energetske sigurnosti. No, iza retorike o “otvorenosti za različite izvore snabdijevanja” krije se činjenica da BiH – a posebno RS – ostaje vezana za isti energetski pravac: Srbiju i ruski gas.
Bosna i Hercegovina je trenutno u potpunosti zavisna od ruskog gasa koji, preko Turskog toka i teritorije Srbije, ulazi u zemlju kod Zvornika. Upravo na toj tački planiran je i priključak novog gasovoda RS-a, čime se ne mijenja izvor, već se proširuje ista infrastruktura.
Iako iz Sarajevo-gasa Istočno Sarajevo tvrde da bi kroz novi gasovod mogao stizati i azerbejdžanski gas, energetski stručnjaci upozoravaju da je to tehnički i tržišno krajnje neizvjesno. Jedini pravac za taj gas vodi preko Bugarske i Srbije, s ograničenim kapacitetima koji su već opterećeni interesima većih kupaca poput Mađarske i same Srbije.
„Ovo je stari pravac snabdijevanja i jasno je da se računa na ruski gas. Priča o Azerbejdžanu služi kao politički alibi“, ocjenjuje bivši direktor BH Gasa Almir Bečarević, upozoravajući da bi eventualni prekid tranzita ruskog gasa ostavio BiH bez realne alternative.
Uprkos tvrdnjama vlasti RS-a da projekat nema veze s Gazpromom ni Srbijagasom, činjenica ostaje da je gasna mreža Srbije i dalje gotovo u potpunosti oslonjena na ruski gas, koji čini oko 88 posto njenog uvoza. Time se nova interkonekcija u RS-u ne uklapa u evropsku strategiju diversifikacije, već produžava postojeću zavisnost.
Istovremeno, tender za izgradnju gasovoda u RS-u otvoren je dok se, uz snažnu podršku SAD-a, vodi politička i institucionalna borba za realizaciju Južne interkonekcije – projekta koji bi BiH povezao s hrvatskim LNG terminalima i globalnim tržištem gasa. Iz Washingtona poručuju da je Južna interkonekcija ključna za energetsku sigurnost BiH i jasan otklon od ruskog uticaja.
Evropska unija, koja planira potpunu zabranu uvoza ruskog gasa do kraja 2027. godine, zasad se nije oglasila o planovima RS-a. No, energetski stručnjaci upozoravaju da dvosmjerni gasovodi i deklarativna „otvorenost tržišta“ ne znače ništa bez transparentnog pristupa kapacitetima i stvarne konkurencije dobavljača.
„Ako su kapaciteti zakupljeni od jednog dobavljača, monopol ostaje – bez obzira na tehničke mogućnosti“, upozorava energetski analitičar Dragan Vlaisavljević.
Iako vlasti RS-a tvrde da se radi o novom, domaćem projektu, bez ruskih i srbijanskih partnera, raniji planovi, sporazumi i geopolitički kontekst ukazuju da je riječ prije o prilagođavanju forme nego suštine.
U trenutku kada Evropa zatvara vrata ruskom gasu, RS gradi infrastrukturu koja ta vrata ostavlja širom otvorenim – uz rizik da BiH, u slučaju poremećaja na tržištu, ostane energetski izolovana.
VIJEĆE MINISTARA BIH odobrio pregovore za gasovode za ruski i azerbejdžanski gas
