Kosovska vlada započela je faznu primjenu Zakona o strancima i Zakona o vozilima, čije će pune posljedice najviše osjetiti pripadnici srpske zajednice koji žive na Kosovu, a nemaju kosovska dokumenta ili koriste vozila s registarskim oznakama gradova u Srbiji. Prema planu koji je ambasadorima predstavio vršilac dužnosti premijera Albin Kurti, prva faza – od 16. januara do 15. marta – formalno je zamišljena kao informativni period, ali u političkom smislu otvara vrata dubokoj institucionalnoj transformaciji.
Iako vlasti u Prištini naglašavaju da se radi o tehničkoj i pravnoj primjeni zakona, njihova puna implementacija faktički znači kraj funkcionisanja ključnih segmenata srpskog sistema na Kosovu izvan kosovskog pravnog okvira. Posebno su pogođeni zdravstvo i obrazovanje – jedine velike srpske institucije koje kosovske vlasti do sada nisu zatvorile, iako ih smatraju paralelnim i ilegalnim.
Zamjenik premijera Besnik Bislimi otvoreno je poručio da prelazni period do 15. marta treba „maksimalno iskoristiti“ za suštinsku integraciju zdravstvenog i obrazovnog sistema na cijeloj teritoriji Kosova. To u praksi znači da bi zaposleni u srpskim školama, bolnicama i na Univerzitetu u Sjevernoj Mitrovici morali pribaviti kosovske radne dozvole i licence, dok bi same institucije morale biti registrovane i licencirane kod kosovskih organa.
INTERVIEW, EDWARD P. JOSEPH: Kosovo kao model za mir u Ukrajini
Uputstvo Ministarstva unutrašnjih poslova Kosova precizira da svi koji nemaju kosovska dokumenta, a rade ili studiraju na Kosovu, moraju regulisati svoj status kroz dozvole boravka, radne licence ili druge zakonom propisane procedure. Kršenje ovih pravila može rezultirati novčanim kaznama, ukidanjem boravka, deportacijom ili zabranom ulaska na Kosovo.
Iako kosovska policija tvrdi da dio Srba bez kosovskih dokumenata neće automatski biti tretiran kao „stranci“ i da će se tražiti rješenja, neizvjesnost među lokalnim stanovništvom ostaje visoka. Dodatni problem predstavlja pitanje vozila: dio Srba je, odbijajući kosovske tablice, preregistrovao automobile na oznake gradova u Srbiji i vozio ih na osnovu punomoći – što kosovski zakoni ne priznaju.
Ove mjere dolaze u trenutku kada Zajednica opština sa srpskom većinom, dogovorena još 2013. godine i reafirmisana Sporazumom o putu ka normalizaciji iz 2023, i dalje postoji samo na papiru. Upravo je ta Zajednica trebala regulisati status srpskih institucija, finansiranje i određeni nivo samoupravljanja, ali njeno neformiranje sada ostavlja srpsku zajednicu bez institucionalnog amortizera.
Srpska lista i drugi politički predstavnici Srba na Kosovu upozoravaju da odlaganje pune primjene zakona do 15. marta ne smije biti samo tehničko, već mora biti iskorišteno za postizanje političkog dogovora. Slične poruke dolaze i iz Beograda, odakle se upozorava da bi jednostrana primjena zakona mogla ozbiljno ugroziti dijalog o normalizaciji odnosa.
Iako Priština insistira da se radi o vladavini prava i jednakom tretmanu svih građana, dinamika i tajming ovih poteza ukazuju da zakoni postaju ključni instrument za završetak procesa integracije – ili demontaže – preostalih elemenata srpskog sistema na Kosovu, bez prethodno postignutog političkog kompromisa.
DIPLOMATIJA S OPREZOM: Priznanje Sirije otvara osjetljiva pitanja za Kosovo
